Fahamu Uhusiano wa Kisukari na Ganzi

Ganzi ni moja ya matatizo yanayoweza kutokea kwa watu wenye kisukari, hasa pale kiwango cha sukari kwenye damu kinapokuwa juu kwa muda mrefu na kisichodhibitiwa vizuri. Hali hii inaweza kuharibu mishipa ya fahamu (diabetic neuropathy), hivyo kusababisha kupungua kwa hisia kwenye sehemu mbalimbali za mwili.

Takwimu

• Takribani asilimia 33–50 ya watu wenye kisukari hupata aina ya uharibifu wa mishipa ya fahamu (diabetic peripheral neuropathy).
• Uharibifu huu huathiri zaidi miguu na nyayo, na baadaye unaweza kuenea kwenye mikono. Dalili zake ni ganzi, maumivu ya moto, kuwashwa na hisia za sindano.
• CDC inaeleza kuwa karibu nusu ya watu wenye kisukari wana aina fulani ya uharibifu wa mishipa ya fahamu, na wengi huanza kupoteza hisia kwenye miguu.
• Sukari ikiwa juu kwa muda mrefu huharibu mishipa ya fahamu na mishipa midogo ya damu inayolisha neva, hivyo kusababisha ganzi na kuongeza hatari ya vidonda vya miguu na hata kukatwa kiungo endapo havitatibiwa mapema.

1. Sukari nyingi huharibu mishipa ya fahamu

Kiwango cha juu cha sukari kwa muda mrefu huathiri mishipa ya fahamu kwa:

• Kuharibu nyuzi za neva.
• Kupunguza mtiririko wa damu unaolisha mishipa hiyo.
• Kusababisha neva kushindwa kutuma ujumbe vizuri kwenda na kutoka kwenye ubongo.

Matokeo yake ni mtu kuhisi ganzi, kufa ganzi au kupoteza hisia.

2. Ganzi huanza kwenye miguu na mikono

Kwa kawaida, ganzi huanza kwenye:

• Vidole vya miguu.
• Nyayo.
• Baadaye huenea hadi kwenye miguu yote.
• Inaweza pia kuathiri vidole vya mikono na viganja.

Hii ndiyo sababu watu wengi wenye kisukari hulalamika kuwa “miguu inakufa ganzi” au “inahisi kama wamevaa soksi wakati hawajavaa.”

3. Dalili nyingine zinazoweza kuambatana na ganzi

Mbali na ganzi, mtu anaweza kupata:

• Kuwashwa au kuchomachoma miguu.
• Maumivu ya moto au kuchoma.
• Kuhisi sindano zinachoma.
• Kupungua uwezo wa kuhisi joto au baridi.
• Kushindwa kutambua majeraha madogo.

4. Kwa nini ganzi ni hatari?

Ganzi inaweza kuwa hatari kwa sababu:

• Mgonjwa anaweza kukanyaga kitu chenye ncha kali bila kuhisi.
• Vidonda vinaweza kutokea bila kutambuliwa mapema.
• Vidonda vikichelewa kutibiwa vinaweza kupata maambukizi makubwa.
• Katika hali mbaya, vinaweza kusababisha kukatwa kwa kidole au mguu.

5. Nani yuko kwenye hatari zaidi?

Hatari ya kupata ganzi huongezeka ikiwa:

• Kisukari kimekuwepo kwa miaka mingi.
• Sukari haidhibitiwi vizuri.
• Mgonjwa ana shinikizo la damu au mafuta mengi kwenye damu.
• Anavuta sigara.
• Ana uzito kupita kiasi.

6. Jinsi ya kuzuia na kupunguza ganzi

Njia muhimu ni:

• Kudhibiti sukari ya damu kwa kufuata ushauri wa daktari.
• Kufanya mazoezi mara kwa mara.
• Kula lishe bora.
• Kuepuka uvutaji wa sigara.
• Kukagua miguu kila siku ili kubaini majeraha mapema.
• Kuvaa viatu vinavyofaa na visivyobana.

7. Lini umwone daktari?

Muone daktari haraka ikiwa:

• Ganzi inaongezeka au kuenea.
• Una maumivu makali ya miguu.
• Kuna kidonda kisichopona.
• Mguu umevimba, kuwa mwekundu au kutoa usaha.
• Unapoteza uwezo wa kutembea vizuri au kuhisi vitu.

Ganzi kwa mtu mwenye kisukari mara nyingi ni ishara ya kuharibika kwa mishipa ya fahamu kutokana na sukari kuwa juu kwa muda mrefu. Kudhibiti sukari mapema, kufanya uchunguzi wa miguu mara kwa mara na kupata matibabu stahiki kunaweza kupunguza hatari ya matatizo makubwa kama vidonda na kukatwa kwa viungo.

Je,Unasumbuliwa na Changamoto hii,Kwa USHAURI&TIBA tuwasiliane +255758286584.

References:

NIDDK (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases) na CDC (Centers for Disease Control and Prevention).

• NIDDK – Diabetic Neuropathy: https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/preventing-problems/nerve-damage-diabetic-neuropathies
• NIDDK – Peripheral Neuropathy: https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/preventing-problems/nerve-damage-diabetic-neuropathies/peripheral-neuropathy
• CDC – Nerve Damage and Diabetes: https://www.cdc.gov/diabetes/diabetes-complications/diabetes-and-nerve-damage.html
• CDC – Your Feet and Diabetes: https://www.cdc.gov/diabetes/diabetes-complications/diabetes-and-your-feet.html
• NIDDK – Diabetes & Foot Problems: https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/preventing-problems/foot-problems