Utafiti
Maambukizi Hatari ya Fangasi wa Ukungu Yaonekana Kuwa Makubwa Kuliko Ilivyodhaniwa
Utafiti mpya nchini Marekani umeonyesha kuwa maambukizi makali yanayosababishwa na fangasi wa ukungu yanaweza kuwa Makubwa zaidi kuliko ilivyokuwa ikidhaniwa, huku watu wenye kinga dhaifu wakiwa katika hatari kubwa zaidi.
Maambukizi haya yanajulikana kitaalamu kama invasive mould infections au invasive fungal diseases. Ni aina ya maambukizi ambayo fangasi huingia ndani ya mwili na kuvamia tishu, jambo linaloweza kusababisha ugonjwa mkali na wakati mwingine kifo.
Utafiti huo mpya uliochapishwa na Centers for Disease Control and Prevention (CDC) nchini Marekani umejaribu kuonyesha ukubwa halisi wa tatizo hilo, ambalo mara nyingi halihesabiwi kikamilifu katika mifumo ya kawaida ya ufuatiliaji wa magonjwa.
Maambukizi haya ni nini?
Fangasi wa ukungu hupatikana katika mazingira mbalimbali, ikiwa ni pamoja na kwenye udongo, mimea, hewa na maeneo yenye unyevunyevu.
Kwa kawaida, mtu mwenye kinga imara anaweza kuvuta mbegu ndogo za fangasi, zinazojulikana kama spores, bila kupata ugonjwa mkubwa.
Tatizo hutokea pale fangasi wanapofanikiwa kuingia ndani ya mwili na kuanza kuvamia tishu.
Katika baadhi ya wagonjwa, fangasi wanaweza kuathiri:
- Mapafu
- Ubongo
- Ngozi
- Mishipa ya damu
- Pamoja na Viungo vingine vya mwili
Baadhi ya aina za fangasi wanaoweza kusababisha maambukizi haya ni pamoja na fangasi wa kundi la Aspergillus na Mucorales.
Kwa nini watu wenye kinga dhaifu wako hatarini?
Watu wengi wanaokutana na spores za fangasi hawapati ugonjwa mkali kwa sababu mfumo wao wa kinga huweza kuzizuia.
Hata hivyo, hatari huongezeka kwa watu ambao mfumo wao wa kinga umedhoofika.
Makundi yaliyo katika hatari kubwa yanaweza kujumuisha:
- Wagonjwa wa saratani, hasa wanaopata chemotherapy
- Watu waliopandikizwa viungo
- Watu wanaotumia dawa zinazokandamiza kinga
- Watu wenye baadhi ya magonjwa yanayodhoofisha kinga
- Wazee
- Wagonjwa mahututi hospitalini
- Baadhi ya wagonjwa waliowahi kupata COVID-19 kali n.k.
Hii haimaanishi kwamba kila mtu katika makundi haya atapata maambukizi ya fangasi, bali hatari yao inaweza kuwa kubwa kuliko ya mtu mwenye mfumo wa kinga wenye afya.
Utafiti ulipata nini?
Watafiti walichunguza hospitali nne katika eneo la Atlanta, Marekani, pamoja na kliniki zake zinazohusiana.
Walitafuta wagonjwa walioweza kuwa na invasive mould disease katika kipindi cha 2020 hadi 2024.
Mwanzoni, watafiti walibaini karibu kesi 1,000 zilizoweza kuwa na ugonjwa huo.
Baada ya uchunguzi wa kina na kuwaondoa wagonjwa ambao hawakukidhi vigezo vya ugonjwa huo, walibaki na takribani kesi 450.
Utafiti ulikadiria kwamba hospitali zinaweza kutarajia kuona takribani kesi 3 hadi 5 kwa mwaka kwa kila vitanda 100 vya wagonjwa waliolazwa.
Kiwango hicho kilikuwa juu zaidi katika hospitali kubwa, ambazo mara nyingi huhudumia wagonjwa wenye magonjwa magumu zaidi.
Fangasi hawa huingiaje mwilini?
Njia kubwa ni kupitia kupumua.
Mtu anaweza kuvuta spores zilizopo kwenye mazingira. Kwa mtu mwenye afya, mara nyingi mwili huziondoa au kuzidhibiti.
Lakini kwa mtu mwenye kinga dhaifu, spores zinaweza kuota na kusababisha maambukizi, hasa kwenye mapafu.
Fangasi pia wanaweza kuingia kupitia:
- Vidonda au majeraha kwenye ngozi
- Kukatwa kwa ngozi au michubuko ya ngozi
- Vifaa vya matibabu vilivyochafuliwa katika mazingira maalumu
Ndiyo maana usafi na udhibiti wa maambukizi katika hospitali ni muhimu sana.
Dalili zinaweza kuwa zipi?
Dalili hutegemea aina ya fangasi na sehemu ya mwili iliyoathirika.
Ikiwa mapafu yameathirika, mgonjwa anaweza kuwa na:
- Homa
- Kikohozi
- Maumivu ya kifua
- Kupumua kwa shida
- Uchovu mkubwa
Katika baadhi ya maambukizi makali, fangasi wanaweza kusambaa kutoka mapafuni kwenda sehemu nyingine za mwili.
Hivyo, kwa mtu mwenye kinga dhaifu, dalili kama homa isiyoelezeka, matatizo ya kupumua au hali ya mgonjwa kuzorota haraka zinahitaji tathmini ya kitabibu.
Je, mtu mwenye afya anaweza kuambukizwa?
Ndiyo, lakini hatari ya kupata invasive mould disease kwa mtu mwenye mfumo wa kinga ulio imara kwa kawaida huwa ndogo zaidi.
Jambo muhimu ni kutofautisha kati ya kukutana na spores za fangasi na kupata maambukizi hatari ya fangasi ndani ya mwili.
Fangasi wapo kwa wingi katika mazingira, lakini uwepo wao pekee hauimaanishi kwamba mtu ana ugonjwa wa fangasi.
Kwa nini watafiti wanaona tatizo linaweza kuongezeka?
Mwandishi mkuu wa utafiti, Jeremy Gold wa CDC, alieleza kwamba ukubwa wa tatizo ni muhimu kueleweka kwa sababu huenda ukaongezeka kutokana na mabadiliko ya mazingira na majanga ya asili.
Mafuriko, vimbunga na majanga mengine yanaweza kubadilisha mazingira na kuongeza uwezekano wa watu kukutana na fangasi.
Aidha, ongezeko la idadi ya watu wazee duniani linaweza kuwa muhimu kwa sababu umri mkubwa unaweza kuambatana na hatari kubwa zaidi ya matatizo ya kiafya na udhaifu wa mfumo wa kinga.
Tatizo kubwa: Maambukizi haya hayahesabiwi kikamilifu
Moja ya changamoto kubwa ni kwamba hakuna mfumo mmoja wa kimataifa unaokusanya kwa ukamilifu idadi ya invasive fungal infections na vifo vinavyotokana nayo.
Kwa mujibu wa makadirio ya utafiti wa The Lancet wa mwaka 2024, duniani kulikuwa na takribani:
6.5 milioni za maambukizi makali ya fangasi kwa mwaka.
Kati ya hizo, makadirio yalionyesha takribani:
3.8 milioni ya vifo kwa mwaka vilihusishwa na invasive fungal infections.
Hata hivyo, hizi ni makadirio ya mzigo wa ugonjwa duniani, si kwamba kila kisa ni invasive mould infection pekee.
Matibabu yake yakoje?
Matibabu hutegemea aina ya fangasi, sehemu ya mwili iliyoathirika na hali ya mgonjwa.
Kwa ujumla, invasive fungal infections huhitaji dawa maalumu za kuua fangasi (antifungal medicines), na mara nyingi matibabu yanaweza kuwa ya muda mrefu.
Kwa wagonjwa wenye kinga iliyodhoofika, madaktari wanaweza pia kutathmini na kushughulikia sababu inayodhoofisha kinga pale inapowezekana.
Kwa sababu baadhi ya maambukizi haya yanaweza kuendelea haraka, utambuzi wa mapema ni muhimu.
Je, hospitali zinaweza kutumia utafiti huu?
Ndiyo.
Watafiti wanaona takwimu hizi zinaweza kusaidia hospitali kutengeneza kiwango cha kulinganisha idadi ya wagonjwa wanaopata maambukizi haya.
Ikiwa hospitali inaona idadi kubwa isiyo ya kawaida ya kesi, inaweza kuwa ishara inayohitaji uchunguzi zaidi ili kutafuta chanzo au mlipuko unaoweza kuwa umetokea.
FACTS:
Maambukizi hatari ya fangasi wa ukungu yanaweza kuwa tatizo kubwa zaidi kuliko linavyoonekana katika takwimu rasmi.
Ingawa watu wengi wanaokutana na spores za fangasi hawapati ugonjwa mkali, watu wenye kinga dhaifu wanaweza kupata maambukizi yanayovamia tishu na kuhatarisha maisha.
Utafiti mpya wa CDC nchini Marekani umeonyesha kuwa hospitali zinaweza kukutana na takribani kesi 3–5 kwa mwaka kwa kila vitanda 100 vya wagonjwa waliolazwa, huku hospitali kubwa za kitaaluma zikiwa na viwango vya juu zaidi.
Kwa hiyo, kuimarisha utambuzi, ufuatiliaji na matibabu ya maambukizi ya fangasi ni muhimu, hasa wakati idadi ya wazee na watu wenye kinga dhaifu inavyoongezeka duniani.
Ndiyo. Kama unataka vyanzo viwe rahisi kukopi, bila link zilizofichwa kwenye maneno, unaweza kutumia hivi:
Vyanzo:
- CDC (Centers for Disease Control and Prevention)
https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/75/ss/pdfs/ss7505a-H.pdf - The Lancet Infectious Diseases
https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099%2823%2900692-8/abstract - Euronews – Invasive mould infections are more common than thought, study finds
https://www.euronews.com/health/2026/07/30/invasive-mould-infections-are-more-common-than-thought-study-finds
