AI Yatumika Kwa Mara ya Kwanza Kusaidia Upasuaji wa Uvimbe wa Ubongo kwa Wakati Halisi

London, Uingereza — Teknolojia ya akili bandia (AI) imeingia katika hatua mpya katika tiba baada ya kutumika kwa mara ya kwanza kusaidia daktari wa upasuaji wa neva wakati wa upasuaji halisi wa kuondoa uvimbe wa ubongo.

Tukio hilo lilifanyika katika National Hospital for Neurology and Neurosurgery (NHNN), sehemu ya University College London Hospitals (UCLH), nchini Uingereza. Kwa mujibu wa UCLH, mgonjwa wa kwanza kufanyiwa upasuaji kwa kutumia teknolojia hiyo ni Rhys Hibbert, mwenye umri wa miaka 48, kutoka Bedfordshire.

AI ilifanya nini wakati wa upasuaji?

Tofauti na mifumo inayotumia picha za MRI au CT zilizopigwa kabla ya upasuaji, mfumo huu wa AI uliweza kuchambua video ya upasuaji moja kwa moja wakati operesheni ikiendelea.

AI ilisaidia timu ya madaktari kutambua na kuonyesha miundo muhimu iliyokuwa karibu na eneo la uvimbe. Kwa kufanya hivyo, madaktari waliweza kupata mwongozo wa ziada kuhusu maeneo ambayo yalipaswa kuepukwa ili kupunguza uwezekano wa kuharibu sehemu muhimu za ubongo.

Teknolojia hiyo ilitengenezwa na watafiti wa University College London (UCL) na UCLH, na inafanyiwa tathmini kupitia utafiti wa kitabibu unaoungwa mkono na National Institute for Health and Care Research (NIHR).

Kwa nini usahihi ni muhimu katika upasuaji wa ubongo?

Upasuaji wa uvimbe wa ubongo ni kazi inayohitaji usahihi mkubwa kwa sababu uvimbe unaweza kuwa karibu na mishipa ya damu, neva na miundo mingine inayohusika na kazi muhimu za mwili.

Kwa mfano, baadhi ya uvimbe unaopatikana katika sehemu za chini za ubongo unaweza kuwa karibu na miundo inayohusiana na uwezo wa kuona. Uharibifu wa miundo hiyo wakati wa upasuaji unaweza kusababisha madhara makubwa.

Kwa kawaida, lengo la madaktari ni kuondoa sehemu kubwa ya uvimbe ambayo inaweza kuondolewa kwa usalama, huku wakilinda tishu muhimu zinazozunguka uvimbe. UCLH inaeleza kuwa upasuaji wa kuondoa uvimbe wa ubongo hutumia pia mifumo ya mwongozo wa kompyuta ili kusaidia kuongeza usahihi.

Upasuaji huo umesaidia kulinda uwezo wa kuona

Kwa Rhys Hibbert, uvimbe huo ulikuwa unatishia uwezo wake wa kuona na bila matibabu ungeweza kuendelea hadi kusababisha upofu.

Kwa mujibu wa UCLH, upasuaji ulifanikiwa kuondoa uvimbe na kulinda uwezo wake wa kuona. Baada ya matibabu hayo, Hibbert amesema amefanikiwa kurejea katika maisha yake ya kawaida, ikiwa ni pamoja na kurudi kazini.

AI haichukui nafasi ya daktari

Matumizi ya AI katika upasuaji hayamaanishi kwamba roboti au kompyuta imechukua nafasi ya daktari.

Katika mfumo huu, AI ilitumika kama chombo cha kumsaidia daktari, kwa kuchambua picha za upasuaji na kuonyesha miundo muhimu. Uamuzi wa mwisho kuhusu namna ya kuendelea na upasuaji unabaki mikononi mwa wataalamu wa upasuaji.

Hii ni muhimu kwa sababu upasuaji wa ubongo huhitaji uamuzi wa kitaalamu unaozingatia hali halisi ya mgonjwa, eneo la uvimbe na hatari zinazoweza kujitokeza.

AI inaingia pia katika upasuaji wa viungo vingine

Matumizi ya AI katika upasuaji hayakuishia kwenye ubongo.

Mwezi Juni 2026, mfumo mwingine unaoitwa Eureka ulitumika katika Hospitali ya St Mark nchini Uingereza kusaidia wakati wa upasuaji wa utumbo. Mfumo huo uliweza kuchambua eneo la upasuaji kwa wakati halisi na kuweka rangi kwenye miundo mbalimbali ya ndani, kama neva na tishu zinazounganisha viungo.

Teknolojia hiyo ilikusudiwa kuwasaidia madaktari kutambua miundo ambayo wakati mwingine inaweza kuwa vigumu kuiona kwa macho pekee, hasa wakati wa upasuaji unaohitaji usahihi mkubwa.

Je, AI inaweza kubadilisha huduma za afya?

Wataalamu wanaendelea kuchunguza namna AI inaweza kutumika katika maeneo mbalimbali ya afya, kuanzia utambuzi wa magonjwa hadi kusaidia madaktari wakati wa matibabu.

Kwa upande wa upasuaji, teknolojia kama hii inaweza kutoa taarifa ya ziada kwa daktari na kusaidia kutambua miundo muhimu kwa usahihi zaidi. UCL imekuwa ikifanya utafiti wa matumizi ya AI katika upasuaji wa ubongo kwa miaka kadhaa, ikilenga kusaidia madaktari kutambua uvimbe na miundo muhimu inayozunguka uvimbe.

Hata hivyo, matumizi ya AI katika tiba bado yanahitaji utafiti, majaribio ya kitabibu na tathmini ya usalama kabla teknolojia hizo hazijatumika kwa kiwango kikubwa.

Fact Review:

Upasuaji wa Rhys Hibbert unaashiria hatua muhimu katika maendeleo ya matumizi ya akili bandia katika tiba. Kwa mara ya kwanza, AI imetumika kusaidia daktari wa upasuaji wa neva kwa wakati halisi ndani ya chumba cha upasuaji, huku ikisaidia kutambua miundo muhimu inayopaswa kulindwa.

Teknolojia hii inaweza kuwa sehemu ya kizazi kipya cha zana zinazowasaidia madaktari kufanya upasuaji wenye usahihi zaidi, ingawa utafiti zaidi unahitajika ili kutathmini matumizi yake kwa wagonjwa wengi zaidi.

References

1. University College London Hospitals NHS Foundation Trust. First patient in live AI assisted sight-saving brain surgery. 27 August 2026.
2. University College London Hospitals NHS Foundation Trust. Management of your brain tumour.
3. London North West University Healthcare NHS Trust. Eureka moment for surgeon. 23 June 2026.
4. University College London Hospitals NHS Foundation Trust. Researchers applying AI to make brain surgery safer and more effective. 2 October 2023.