Afya News

Kenya yaimarisha sheria dhidi ya mafuta hatari ya trans fat kwenye vyakula

Published

6 days ago

August 3, 2026

Serikali ya Kenya imeanza mchakato wa kuimarisha sheria zinazodhibiti matumizi ya mafuta hatari yanayojulikana kama industrial trans fats, ikiwa ni sehemu ya mkakati wa kupunguza magonjwa yasiyoambukiza yanayochangiwa na lishe isiyo bora. Hatua hiyo inalenga kulinda afya ya wananchi na kupunguza mzigo wa magonjwa ya moyo yanayohusishwa na matumizi ya mafuta hayo.

Uamuzi huo ulitangazwa wakati wa Mkutano wa Kitaifa wa Wadau uliofanyika Nairobi tarehe 10 Julai 2026, ambapo viongozi wa serikali, sekta ya chakula, vyuo vikuu na mashirika ya kiraia walijadili namna ya kuboresha kanuni zilizopo ili ziendane na viwango vya kimataifa.

Mafuta ya trans fat ni nini?

Mafuta ya trans fat hutengenezwa viwandani kwa kubadilisha mafuta ya mimea kupitia mchakato unaoitwa hydrogenation, unaosaidia kuongeza muda wa kuhifadhi bidhaa. Ingawa huongeza maisha ya bidhaa kwenye rafu za maduka, tafiti zimeonyesha kuwa huongeza kwa kiasi kikubwa hatari ya:

Magonjwa ya moyo
Kiharusi
Kuziba kwa mishipa ya damu
Vifo vya mapema

Mafuta haya hupatikana zaidi kwenye:

Mikate
Keki na biskuti
Margarine
Vyakula vya kukaanga
Fast food
Vitafunio vilivyofungashwa
Vyakula vinavyopikwa kwa mafuta yaliyotumika mara nyingi

WHO: Zaidi ya watu 500,000 hufa kila mwaka

Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani (WHO), matumizi ya mafuta ya industrial trans fat husababisha zaidi ya vifo 500,000 duniani kila mwaka kutokana na ugonjwa wa moyo wa mishipa ya moyo (coronary heart disease).

WHO inapendekeza nchi zote:

Zipunguze kiwango cha mafuta ya trans fat hadi gramu mbili tu kwa kila gramu 100 za mafuta kwenye chakula.
Au zipige marufuku kabisa matumizi ya mafuta yenye partially hydrogenated oils, ambayo ndiyo chanzo kikuu cha trans fat za viwandani.

Kenya kuboresha sheria zilizopo

Kenya tayari ilikuwa na sheria kupitia Legal Notice No.115 ya mwaka 2015, iliyoweka masharti ya kudhibiti mafuta kwenye vyakula. Hata hivyo, serikali imeona kuna haja ya kuiboresha ili kuendana na ushahidi mpya wa kisayansi na mapendekezo ya WHO.

Mkurugenzi Mkuu wa Afya nchini Kenya, Dkt. Patrick Amoth, amesema hatua hiyo ni sehemu ya kujenga mazingira salama ya chakula na kupunguza magonjwa yanayosababishwa na lishe.

Amesisitiza kuwa marekebisho hayo hayalengi kufuta sheria iliyopo, bali kuifanya iwe imara zaidi na iweze kutekelezwa kwa ufanisi.

Sheria mpya zitahitaji nini?

Iwapo mapendekezo yatapitishwa:

Kiwango cha trans fat kitazuiwa kisizidi asilimia 2 ya mafuta yote kwenye bidhaa.
Watengenezaji wa chakula watalazimika kuandika kiwango cha trans fat kwenye lebo za bidhaa.
Kampuni zitapewa kipindi cha miezi 18 kurekebisha mapishi na uzalishaji wao kabla ya sheria kuanza kutumika kikamilifu.

Utafiti waonyesha changamoto ya uwekaji lebo

Utafiti uliowasilishwa wakati wa mkutano uliochambua zaidi ya bidhaa 5,600 zinazouzwa katika maduka makubwa nchini Kenya uligundua kuwa ni takribani asilimia 1.7 pekee ya bidhaa hizo zilizokuwa zimeonyesha kwenye lebo kama zina mafuta ya trans fat.

Hali hiyo inaonyesha kuwa watumiaji wengi hawawezi kujua kirahisi kama bidhaa wanazonunua zina mafuta hayo hatari.

Faida zinazotarajiwa

Maafisa wa afya wanakadiria kuwa sheria mpya zinaweza:

Kuzuia karibu visa 17,000 vya magonjwa ya moyo ndani ya miaka 10.
Kuzuia takribani vifo 1,900 vinavyohusiana na magonjwa hayo nchini Kenya.

Aidha, zaidi ya nchi 50 duniani tayari zimeweka sheria kali za kudhibiti mafuta ya trans fat, hatua inayolinda karibu nusu ya idadi ya watu duniani. Barani Afrika, nchi kama Afrika Kusini, Nigeria, Misri, Algeria na Morocco tayari zimeanza kutekeleza sera kama hizo.

Sekta ya chakula yahimizwa kushirikiana

Serikali ya Kenya imewahakikishia wazalishaji wa chakula kuwa marekebisho hayo hayakusudii kuzuia biashara au ubunifu, bali yanalenga kusaidia uzalishaji wa vyakula salama vinavyokidhi viwango vya kitaifa na kimataifa.

Wadau wa afya pia wanaamini kuwa sheria mpya zitaboresha usalama wa chakula kwa kuhakikisha bidhaa zisizokidhi viwango hazitaendelea kuuzwa sokoni.

Facts Check

Kuimarishwa kwa sheria za kudhibiti mafuta ya trans fat ni hatua muhimu katika mapambano dhidi ya magonjwa yasiyoambukiza nchini Kenya. Mbali na kulinda afya ya wananchi, hatua hiyo inaweza kuhamasisha sekta ya chakula kuzalisha bidhaa zenye ubora zaidi na kuwapa watumiaji taarifa sahihi kuhusu vyakula wanavyonunua. Endapo utekelezaji utafanikiwa, Kenya inaweza kupunguza kwa kiasi kikubwa mzigo wa magonjwa ya moyo na kuongeza usalama wa chakula kwa vizazi vijavyo.