Mambo Ambayo Wagonjwa wa Saratani ya Matiti Wanatamani Watu Wajue

Saratani ya matiti ni ugonjwa unaoweza kubadilisha maisha ya mgonjwa kwa kiasi kikubwa. Mbali na matibabu kama upasuaji, chemotherapy, radiotherapy au dawa za muda mrefu, mgonjwa anaweza kupitia changamoto za kihisia, kimwili na kijamii.

Kwa hiyo, mtu mwenye saratani ya matiti hahitaji tu matibabu; anahitaji pia uelewa, uvumilivu na msaada kutoka kwa familia, marafiki na jamii. Haya ni baadhi ya mambo ambayo wagonjwa wengi wangependa watu wayafahamu.

1. Kwanza wasikilize

Unapogundua kuwa rafiki au ndugu yako ana saratani ya matiti, ni kawaida kutaka kumuuliza maswali mengi. Lakini wakati mwingine maswali mengi yanaweza kumchosha au kumfanya ahisi kulazimika kueleza mambo ambayo bado hajawa tayari kuyazungumzia.

Badala ya kumwambia, “Wewe ni mpiganaji, utashinda tu,” unaweza kusema, “Siwezi kujua unachopitia, lakini niko hapa kukusikiliza.” Mgonjwa anahitaji kujua kwamba ana mtu wa kuzungumza naye bila kuhukumiwa.

2. Usiseme tu, “Ukihitaji chochote nipigie”

Maneno hayo yana nia nzuri, lakini mara nyingi mgonjwa anaweza kushindwa hata kujua ni msaada gani wa kuomba.

Ni bora kutoa msaada maalumu. Kwa mfano, unaweza kusema “utamsaidia kufanya usafi siku fulani, kumpeleka hospitalini, kumsaidia kuchukua watoto shuleni au kumpikia chakula”.

Msaada mdogo unaotolewa kwa wakati sahihi unaweza kuwa na maana kubwa kwa mtu anayepitia matibabu.

3. Watoto pia wanahitaji msaada

Mzazi mwenye saratani anapokuwa kwenye matibabu, maisha ya watoto yanaweza kuathirika. Watoto wanaweza kuhitaji mtu wa kuwapeleka shule, kuwasaidia kwenye shughuli zao au kuwasikiliza wanapokuwa na hofu.

Ni muhimu pia kuwapa nafasi watoto kueleza hisia zao kuhusu hali ya mzazi wao. Wakati mwingine watoto huogopa kuuliza maswali kwa sababu watu wazima wanaweza kuwa hawajui namna ya kuzungumza nao kuhusu ugonjwa.

4. Mgonjwa anaweza kuhitaji mtu wa kwenda naye hospitalini

Matibabu ya saratani yanaweza kuhusisha maamuzi mengi. Mgonjwa anaweza kupewa taarifa nyingi kuhusu vipimo, aina ya saratani na chaguo za matibabu.

Mtu wa karibu anaweza kwenda naye kwenye miadi ya daktari, kusaidia kuandika maelekezo, kukumbuka maswali na kumsaidia kuelewa taarifa alizopewa.

Pia anaweza kusaidia katika usafiri, hasa wakati wa;

• chemotherapy,
• radiotherapy
• au baada ya upasuaji.

5. Urekebishaji wa titi si sawa na kuongeza ukubwa wa matiti

Baadhi ya wagonjwa hufanyiwa mastectomy, yaani kuondolewa kwa titi moja au yote mawili kulingana na aina na hatua ya saratani.

Baada ya hapo, baadhi huchagua kufanyiwa breast reconstruction ili kujenga upya umbo la titi. Huu ni mchakato wa kitabibu ambao unaweza kuhitaji zaidi ya upasuaji mmoja. Wengine huamua kutofanya reconstruction kabisa.

Uamuzi huo ni wa mgonjwa. Familia na marafiki wanapaswa kuheshimu uchaguzi wake badala ya kumshinikiza afanye jambo fulani.

6. Saratani ya matiti inaweza kumpata hata Binti

Saratani ya matiti inaweza kutokea kwa watu wa umri tofauti. Kwa hiyo, si sahihi kumwambia kijana yeyote mwenye saratani, “Wewe bado ni mdogo sana kupata ugonjwa huu.”

Kauli kama hiyo inaweza kumfanya ajihisi kutengwa au kutokueleweka. Mgonjwa kijana anaweza pia kunufaika kwa kuzungumza na watu wengine wa umri wake wanaopitia changamoto kama hiyo.

7. Wanaume pia wanaweza kupata saratani ya matiti

Ingawa saratani ya matiti huonekana zaidi kwa wanawake, wanaume pia wanaweza kupata ugonjwa huu.

Kwa hiyo, mwanaume anayegundua uvimbe au mabadiliko yasiyo ya kawaida kwenye titi hapaswi kudhani kwamba hawezi kuwa na saratani kwa sababu yeye ni mwanaume. Mabadiliko kama hayo yanapaswa kuchunguzwa na mtaalamu wa afya.

8. Usimlaumu mgonjwa kuhusu chanzo cha saratani

Mtu mwenye saratani hahitaji kuambiwa kwamba angefanya mazoezi kama yoga, angeacha chakula fulani, angekunywa juisi fulani au angeishi kwa namna nyingine angezuia saratani.

Kauli za aina hiyo zinaweza kumfanya mgonjwa ajisikie kwamba yeye mwenyewe ndiye aliyesababisha ugonjwa.

Ni bora kuelekeza nguvu kwenye matibabu na msaada badala ya kumlaumu kwa jambo ambalo tayari limetokea.

9. Saratani ya matiti si ugonjwa unaofanana kwa kila mtu

Kuna aina mbalimbali za saratani ya matiti. Baadhi zinaweza kukua kwa kasi zaidi, nyingine kwa taratibu, na baadhi zinaweza kuitikia matibabu tofauti.

Kwa hiyo, si sahihi kumlinganisha mgonjwa mmoja na mwingine kwa kusema, “Ninayemjua alipona haraka,” au “Mtu wa familia yangu aliteseka sana.”

Kila mgonjwa anaweza kuwa na aina, hatua, sifa za kibaolojia na mpango wa matibabu tofauti.

10. Heshimu anaposema “hapana”

Mgonjwa anayepitia chemotherapy, radiotherapy au anayepata nafuu baada ya upasuaji anaweza kuwa na nguvu kidogo kuliko kawaida.

Anaweza kukataa mwaliko, kuahirisha safari au kushindwa kushiriki shughuli fulani. Hii haimaanishi kwamba hakupendi au hataki kuwa pamoja na watu.

Wakati mwingine mwili wake unahitaji kupumzika. Mpe nafasi na mwambie kwamba mnaweza kupanga siku nyingine atakapojisikia vizuri.

11. Wakati mwingine hataki kuzungumza kuhusu saratani

Maisha ya mgonjwa hayaishii kwenye saratani. Anaweza kutaka kuzungumza kuhusu watoto, kazi, michezo, safari, muziki au jambo lolote la kawaida.

Kwa hiyo, ikiwa amekubali kwenda kunywa kahawa au kula chakula pamoja, si lazima mazungumzo yote yahusu ugonjwa wake.

Mruhusu yeye mwenyewe kuanzisha mazungumzo kuhusu saratani ikiwa anataka kuzungumzia jambo hilo.

12. Matibabu yanaweza kuwa safari ndefu

Kwa baadhi ya wagonjwa, matibabu hayaishii mara tu wanapomaliza upasuaji au chemotherapy. Baadhi wanaweza kuhitaji dawa za muda mrefu kwa miaka kadhaa ili kupunguza hatari ya saratani kurudi, kulingana na aina ya saratani na mpango wa matibabu.

Baadhi ya dawa zinaweza kusababisha madhara kama uchovu, maumivu ya viungo au mifupa na mabadiliko ya hisia.

Kwa hiyo, mtu aliyemaliza matibabu makubwa anaweza kuhitaji muda kabla ya kurudi kwenye hali yake ya kawaida.

13. Kumaliza matibabu hakumaanishi changamoto zote zimekwisha

Habari kwamba hakuna dalili za saratani baada ya matibabu ni jambo kubwa na la kufurahisha. Hata hivyo, baadhi ya watu wanaweza kuendelea kuwa na hofu au msongo wa mawazo baada ya matibabu.

Wengine wanaweza kuwa na matatizo ya usingizi, kulia mara kwa mara au kuwa na hofu kwamba saratani inaweza kurudi.

Mtu anayepitia hali hiyo hapaswi kuambiwa tu “sasa sahau yaliyopita.” Anaweza kuhitaji kuzungumza na daktari au mtaalamu wa afya ya akili ili kupata msaada unaofaa.

14. Mambo madogo yanaweza kuwa na maana kubwa

Mgonjwa wa saratani anaweza kuthamini sana ujumbe mfupi, simu, salamu, kadi au kumtembelea wakati anapokuwa tayari.

Hata kama hawezi kujibu ujumbe mara moja kwa sababu ya uchovu au matibabu, hilo halimaanishi kwamba hajathamini msaada huo.

Wakati mwingine ujumbe rahisi kama, “Ninakuwaza na niko pamoja nawe,” unaweza kumpa faraja kubwa.

Jambo la muhimu kukumbuka

Mgonjwa wa saratani ya matiti si ugonjwa wake pekee. Ni mtu mwenye hisia, familia, mipango, hofu na matumaini. Msaada bora si kumwambia kila mara nini afanye, bali kumsikiliza, kuheshimu maamuzi yake, kumsaidia katika mambo anayohitaji na kumpa nafasi ya kuendelea kuishi maisha yake kwa kadiri anavyoweza.

NB:Makala hii imeandaliwa kwa kuzingatia maudhui ya WebMD kuhusu mambo ambayo watu wenye saratani ya matiti wangependa wengine wayajue, yaliyopitiwa kitabibu na Dk. Poonam Sachdev na kuchapishwa Julai 9, 2024.

Tahadhari: Makala hii ni kwa ajili ya elimu ya afya na haiwezi kuchukua nafasi ya ushauri, uchunguzi au matibabu kutoka kwa mtaalamu wa afya.

Reference: WebMD – What People with Breast Cancer Wish You Knew