Ongezeko la Visa vya Saratani Duniani Linatarajiwa Kufikia Asilimia 67 Ifikapo Mwaka 2050

Kesi za Saratani Duniani Zinatarajiwa Kuongezeka kwa Asilimia 67 Kufikia 2050

Ripoti mpya ya GLOBOCAN 2024 imeonya kuhusu ongezeko kubwa la mzigo wa saratani duniani, huku idadi ya wagonjwa wapya ikitarajiwa kufikia milioni 34 kwa mwaka ifikapo 2050.

Idadi ya wagonjwa wanaogundulika kuwa na saratani duniani inatarajiwa kuongezeka kwa takribani asilimia 67 ifikapo mwaka 2050, kwa mujibu wa makadirio mapya ya GLOBOCAN 2024 kutoka Shirika la Kimataifa la Utafiti wa Saratani (IARC), taasisi maalumu ya Shirika la Afya Duniani (WHO).

Kwa mujibu wa ripoti hiyo, mwaka 2024 kulikuwa na takribani visa vipya milioni 20.6 vya saratani duniani, huku watu takribani milioni 9.8 wakifariki kutokana na ugonjwa huo.

Iwapo mwenendo wa sasa utaendelea, idadi ya wagonjwa wapya inaweza kufikia takribani milioni 34 kwa mwaka ifikapo 2050. Vifo vya saratani pia vinatarajiwa kuongezeka hadi takribani milioni 17.5 kwa mwaka, sawa na ongezeko la karibu asilimia 80 ikilinganishwa na mwaka 2024.

Wanaume wanaathirika zaidi kwa upande wa vifo

Katika visa vipya milioni 20.6 vilivyoripotiwa mwaka 2024, wanaume walichangia takribani milioni 10.6, huku wanawake wakichangia milioni 10.

Kwa upande wa vifo, wanaume walichangia asilimia 56 ya vifo vyote vya saratani, ikilinganishwa na asilimia 44 kwa wanawake.

Tofauti hii inahusishwa kwa kiasi kikubwa na aina za saratani zinazowapata wanaume na wanawake, pamoja na tofauti katika utambuzi, matibabu na uwezekano wa kuishi baada ya kugunduliwa kwa baadhi ya aina za saratani.

Tofauti kubwa kati ya nchi na maeneo

Ripoti hiyo inaonyesha kuwa mzigo wa saratani hautawanyiki kwa usawa duniani. Tofauti zinaathiriwa na ukubwa wa idadi ya watu, kuongezeka kwa umri wa watu, matumizi ya tumbaku na mambo mengine ya hatari, pamoja na upatikanaji wa huduma za afya.

China pekee inakadiriwa kuchangia takribani robo moja ya visa vipya vya saratani na robo moja ya vifo vya saratani duniani.

Ulaya nayo inaonyesha tofauti kubwa. Ingawa ina takribani asilimia 9.2 ya watu wote duniani, inachangia zaidi ya asilimia 20 ya visa vya saratani duniani.

Viwango vya saratani vilivyorekebishwa kulingana na umri vinaweza kutofautiana kwa zaidi ya mara tatu kati ya nchi, huku tofauti za viwango vya vifo zikifikia hadi mara tano.

Saratani zinazoongoza duniani

Saratani ya mapafu bado ndiyo inayoongoza duniani kwa idadi ya visa na vifo. Ni chanzo kikuu cha vifo vya saratani katika nchi 89, hasa miongoni mwa wanaume.

Kwa wanawake, saratani ya matiti ni miongoni mwa saratani zinazogunduliwa mara nyingi zaidi duniani. Inatajwa kuwa saratani inayogundulika zaidi kwa wanawake katika nchi 164 na chanzo kikuu cha vifo vya saratani kwa wanawake katika nchi 122.

Kwa wanaume, saratani ya tezi dume (prostate cancer) ndiyo inayogundulika zaidi katika nchi 123, huku ongezeko la vipimo vya uchunguzi likiwa miongoni mwa sababu zinazochangia idadi hiyo.

Changamoto kubwa kwa Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara

Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara ina changamoto maalumu katika udhibiti wa saratani.

Kwa wanawake katika eneo hili, saratani ya matiti na saratani ya mlango wa kizazi kwa pamoja zinachangia zaidi ya nusu ya saratani zote zinazowapata wanawake.

Ripoti pia inaonyesha umuhimu mkubwa wa saratani zinazohusiana na maambukizi katika eneo hilo. Takribani asilimia 80 ya saratani zinazoweza kuzuilika katika eneo hili zinahusishwa na maambukizi.

Hali hii inaonyesha umuhimu wa kuimarisha kinga dhidi ya maambukizi yanayoweza kusababisha saratani, uchunguzi wa mapema, chanjo pale inapopendekezwa, pamoja na upatikanaji wa huduma bora za uchunguzi na matibabu.

Kwa nini kesi za saratani zinaongezeka?

Sababu kadhaa zinatarajiwa kuchangia ongezeko la mzigo wa saratani katika miongo ijayo.

Miongoni mwa sababu hizo ni kuongezeka kwa umri wa watu duniani, kwani hatari ya kupata saratani huongezeka kwa umri katika aina nyingi za saratani. Matumizi ya tumbaku, pamoja na sababu nyingine za mtindo wa maisha na mazingira, pia yanaendelea kuchangia mzigo wa ugonjwa huo.

Aidha, tofauti katika upatikanaji wa huduma za afya zinaweza kusababisha baadhi ya watu kugunduliwa wakiwa katika hatua za juu za ugonjwa na kupata matibabu kwa kuchelewa.

Takwimu za saratani bado hazitoshi katika nchi nyingi

Changamoto nyingine kubwa ni ukosefu wa takwimu bora za saratani.

Kwa mujibu wa ripoti, ni takribani nchi moja kati ya tatu pekee inayotoa taarifa zenye ubora wa juu kuhusu matukio ya saratani, huku ni takribani nchi moja kati ya nne inayokuwa na takwimu za kuaminika kuhusu vifo vinavyotokana na saratani.

Ukosefu wa takwimu bora unaweza kufanya iwe vigumu kwa serikali na taasisi za afya kupanga kwa usahihi huduma za uchunguzi, kinga, matibabu na ufuatiliaji wa wagonjwa.

Hatua za kukabiliana na ongezeko hilo

Ripoti inaonyesha kuwa dunia inahitaji kuongeza juhudi za kuzuia saratani, kuimarisha uchunguzi na utambuzi wa mapema, pamoja na kuhakikisha wagonjwa wanapata matibabu yenye ufanisi.

Katika baadhi ya nchi zenye kipato cha juu, viwango vya vifo vimeanza kupungua kutokana na maendeleo katika kinga, utambuzi wa mapema na matibabu. Hata hivyo, idadi ya visa vipya bado inaendelea kuongezeka katika maeneo mengi.

Kwa hiyo, kukabiliana na saratani hakuhitaji tu dawa na hospitali zaidi, bali pia kinga, elimu ya afya, uchunguzi wa mapema, chanjo zinazohusiana na saratani, udhibiti wa matumizi ya tumbaku na uimarishaji wa mifumo ya takwimu za afya.

Iwapo mwenendo wa sasa utaendelea, ongezeko linalotarajiwa la saratani hadi mwaka 2050 linaweza kuongeza mzigo mkubwa kwa familia, mifumo ya afya na uchumi wa nchi mbalimbali duniani.:::

References

1. International Agency for Research on Cancer (IARC). (2024). GLOBOCAN 2024: Global Cancer Statistics. Lyon, France.
2. World Health Organization (WHO). (2024). Cancer Fact Sheets. Geneva: WHO.
3. Linda Ikeji Blog. (2026, August 27). Cancer cases set to rise 67 per cent by 2050, new report says.