Desogestrel yahusishwa na Kuongezeka kwa Hatari ya uvimbe wa ubongo

Mamlaka ya Dawa na Bidhaa za Afya ya Ufaransa (ANSM) imewaonya wanawake wanaotumia baadhi ya njia za uzazi wa mpango zenye homoni ya desogestrel kuhusu ongezeko la hatari ya kupata uvimbe wa ubongo unaojulikana kama meningioma.

Tahadhari hiyo imewalenga takribani wanawake milioni 1.6 nchini Ufaransa ambao wamewahi kutumia au wanaotumia njia za uzazi wa mpango zenye desogestrel. Pamoja na tahadhari hiyo, ANSM imesisitiza kwamba hatari hiyo bado ni ndogo, hivyo wanawake hawapaswi kuacha kutumia uzazi wa mpango bila kwanza kupata ushauri kutoka kwa mtaalamu wa afya.

Desogestrel ni nini?

Desogestrel ni aina ya homoni ya progestogen inayotumika katika baadhi ya njia za uzazi wa mpango. Hutumika katika vidonge vya uzazi wa mpango ambavyo havina estrogen, pamoja na baadhi ya mchanganyiko wa vidonge wenye progestogen na estrogen.

Desogestrel husaidia kuzuia mimba hasa kwa kuzuia au kupunguza kutokea kwa ovulation, yaani kutolewa kwa yai kutoka kwenye ovari. Pia hubadilisha ute wa mlango wa kizazi (cervical mucus), hali inayofanya iwe vigumu zaidi kwa mbegu za kiume kupenya na kufikia yai.

Baadhi ya majina ya biashara ya bidhaa zenye desogestrel nchini Ufaransa yaliyotajwa katika taarifa hiyo ni pamoja na Antigone, Cerazette, Elfasette na Optimizette.

Meningioma ni nini?

Meningioma ni uvimbe unaotokea kwenye meninges, yaani utando unaozunguka na kulinda ubongo pamoja na uti wa mgongo.

Meningioma nyingi huwa si saratani, yaani ni benign (non-cancerous). Hata hivyo, kuwa benign haimaanishi kwamba kila mara huwa haina madhara. Uvimbe unapokuwa mkubwa au unapokuwa katika eneo muhimu la ubongo unaweza kuubana ubongo au miundo mingine ya mfumo wa fahamu na kusababisha matatizo mbalimbali ya kiafya.

Kwa mfano, mtu anaweza kupata maumivu ya kichwa yanayoendelea, matatizo ya kuona, matatizo ya kumbukumbu, udhaifu wa misuli, matatizo ya usawa wa mwili au matatizo ya kuzungumza. Katika baadhi ya watu, meningioma inaweza pia kuhusishwa na kuanza au kuongezeka kwa degedege (seizures).

Hatari inayohusishwa na matumizi ya muda mrefu

Taarifa iliyotolewa na ANSM inategemea kwa kiasi kikubwa matokeo ya utafiti wa kundi la Epi-Phare uliochapishwa mwaka 2024.

Kwa mujibu wa takwimu zilizotajwa, takribani mwanamke 1 kati ya 67,000 waliotumia desogestrel alipata meningioma iliyohusishwa na matumizi ya dawa hiyo.

Hata hivyo, hatari huonekana kuongezeka kadiri muda wa matumizi unavyoongezeka. Baada ya takribani miaka mitano ya matumizi, makadirio yalikuwa karibu mwanamke mmoja kati ya 17,000.

Utafiti pia ulionyesha kwamba baada ya takribani miaka saba ya matumizi, hatari ya meningioma ilikuwa karibu mara mbili ikilinganishwa na wanawake ambao hawakutumia uzazi huo wa mpango.

Jambo muhimu ni kwamba ongezeko hili la hatari halimaanishi kwamba mwanamke anayatumia dawa hizi atapata meningioma. Meningioma bado ni tukio lisilo la kawaida, na mamlaka ya afya imeeleza kwamba hatari inayohusishwa na desogestrel ni ndogo.

Hatari inaweza kupungua baada ya kuacha matumizi

Moja ya mambo muhimu yaliyoelezwa ni kwamba hatari iliyoongezeka ilionekana kutoweka takribani mwaka mmoja baada ya kuacha matumizi ya desogestrel.

Hii ni muhimu katika kuelewa tofauti kati ya “kuongezeka kwa hatari” na “uhakika wa kupata ugonjwa.” Kuongezeka kwa hatari kunamaanisha kuwa uwezekano wa kutokea kwa hali fulani unaweza kuwa mkubwa zaidi katika kundi fulani, lakini si kwamba kila mtu katika kundi hilo atapata ugonjwa.

Kwa hiyo, taarifa hii haipaswi kuwafanya wanawake waogope au kuacha uzazi wa mpango wenyewe bila ushauri wa kitaalamu.

Ni wanawake gani wanaoweza kuwa katika hatari zaidi?

Kwa mujibu wa taarifa ya ANSM, tahadhari zaidi inahitajika kwa baadhi ya wanawake, hususan:

• Wanawake wenye umri wa zaidi ya miaka 45.
• Wanawake ambao hapo awali walitumia kwa zaidi ya mwaka mmoja progestogen nyingine iliyohusishwa na hatari kubwa zaidi ya meningioma.
• Wanawake ambao wametumia desogestrel kwa muda mrefu.

Hata hivyo, kiwango cha hatari kinapaswa kutathminiwa kwa kuzingatia historia ya afya ya mtu binafsi, aina ya uzazi wa mpango anaotumia na muda ambao amekuwa akiutumia.

Dalili zipi zinapaswa kuangaliwa?

ANSM imewashauri wanawake wanaotumia desogestrel kutafuta ushauri wa kitabibu iwapo watapata dalili zinazoweza kuashiria tatizo la mfumo wa fahamu, hasa kama dalili hizo ni mpya au zinaendelea.

Dalili zinazopaswa kuzingatiwa ni pamoja na:

1. Maumivu ya kichwa yanayoendelea

Maumivu ya kichwa ya mara kwa mara au yanayoendelea yanaweza kuwa na sababu nyingi na mara nyingi hayamaanishi kwamba mtu ana meningioma. Hata hivyo, maumivu ya kichwa yanayoendelea au yanayobadilika tabia yanapaswa kuchunguzwa na mtaalamu wa afya.

2. Matatizo ya kuona

Mabadiliko katika uwezo wa kuona, kama vile kuona kwa ukungu au matatizo mengine ya kuona, yanaweza kuhusishwa na matatizo mbalimbali ya macho au mfumo wa fahamu. Ikiwa dalili hizi ni mpya au zinaendelea, ni muhimu kupata tathmini ya kitabibu.

3. Kupoteza au kudhoofika kwa kumbukumbu

Mabadiliko yasiyo ya kawaida katika kumbukumbu, hasa yanapoambatana na dalili nyingine za mfumo wa fahamu, yanapaswa kupewa uzito na kuchunguzwa.

4. Udhaifu wa misuli

Udhaifu wa misuli usioelezeka, hasa ukiwa upande mmoja wa mwili au ukiendelea kuongezeka, unahitaji tathmini ya kitabibu.

5. Matatizo ya usawa wa mwili

Mtu anaweza kupata matatizo ya kutembea, kusimama au kudumisha usawa wa mwili. Dalili kama hizi zinaweza kutokana na sababu nyingi, lakini zinahitaji uchunguzi iwapo zinaendelea au ni mpya.

6. Matatizo ya kuzungumza

Ugumu wa kuzungumza au kubadilika kwa namna mtu anavyoongea ni miongoni mwa dalili zinazoweza kuhitaji uchunguzi wa mfumo wa fahamu.

7. Degedege

Kuanza kupata degedege kwa mtu ambaye hajawahi kuwa na tatizo hilo, au kuongezeka kwa degedege kwa mtu mwenye historia yake, ni dalili inayohitaji tathmini ya haraka ya kitabibu.

Je, kila mwenye dalili hizi ana meningioma?

Hapana.

Dalili kama maumivu ya kichwa, matatizo ya kuona au kumbukumbu zinaweza kusababishwa na magonjwa na hali nyingi tofauti. Kwa hiyo, uwepo wa dalili moja pekee hauwezi kuthibitisha kwamba mtu ana meningioma.

Ikiwa mtaalamu wa afya ataona kuna sababu ya kuchunguza zaidi, anaweza kuagiza vipimo vinavyofaa, ikiwemo MRI ya ubongo, kulingana na dalili na hali ya mgonjwa.

Je, wanawake wanapaswa kuacha desogestrel?

ANSM imesisitiza kwamba wanawake hawapaswi kuacha uzazi wao wa mpango bila kupata ushauri wa mtaalamu wa afya.

Kuacha uzazi wa mpango ghafla bila kupanga njia nyingine kunaweza kuongeza uwezekano wa kupata mimba isiyopangwa. Kwa hiyo, mwanamke anayekuwa na wasiwasi kuhusu desogestrel anapaswa kuzungumza na daktari, daktari bingwa wa magonjwa ya wanawake au mkunga kuhusu faida na hatari za kuendelea na njia hiyo.

Mtaalamu anaweza kutathmini historia ya afya ya mwanamke, muda wa matumizi, umri, sababu ya kuchagua njia hiyo ya uzazi wa mpango na uwezekano wa kutumia njia nyingine salama zaidi kulingana na mahitaji yake.

Desogestrel ikoje ukilinganisha na baadhi ya progestogen nyingine?

ANSM imeeleza kwamba hatari inayohusishwa na desogestrel ni ndogo zaidi kuliko ile iliyowahi kuhusishwa na baadhi ya progestogen nyingine, kama cyproterone acetate (Androcur) na baadhi ya progestogen nyingine zilizotajwa katika taarifa yake.

Kwa mfano, kwa mujibu wa maelezo ya ANSM, hatari iliyohusishwa na Androcur ilikuwa takribani mara 20 zaidi baada ya miaka mitano ikilinganishwa na hatari iliyoonekana kwa desogestrel.

Hii inaonyesha kwa nini ni muhimu kutazama ukubwa wa hatari, badala ya kusema tu kwamba dawa fulani “inaongeza hatari.” Kuongezeka kwa hatari kunaweza kuwa kidogo sana kwa dawa moja na kikubwa zaidi kwa dawa nyingine.

Ushauri muhimu kwa watumiaji wa desogestrel

Wanawake wanaotumia uzazi wa mpango wenye desogestrel wanashauriwa kutokuwa na hofu kupita kiasi kutokana na taarifa hii. Hatari ya meningioma imeelezwa kuwa ndogo, lakini ni muhimu kufahamu dalili zinazoweza kuhitaji uchunguzi.

Mwanamke anayatumia desogestrel anapaswa kuzungumza na mtaalamu wa afya ikiwa ana wasiwasi kuhusu matumizi yake, hasa kama ametumia kwa muda mrefu au ana sababu nyingine zinazoweza kuongeza hatari.

Aidha, uzazi wa mpango unapaswa kupitiwa mara kwa mara pamoja na mtaalamu wa afya ili kuhakikisha kwamba njia inayotumika bado inafaa kulingana na umri, hali ya afya, mahitaji na mipango ya kupata watoto.

Mamlaka ya Ulaya pia imeidhinisha kuongezwa kwa taarifa kuhusu hatari ya meningioma katika maelekezo ya matumizi ya baadhi ya bidhaa hizi za uzazi wa mpango.

Muhimu: Taarifa hii haimaanishi kwamba kila mwanamke anayetumia desogestrel yuko katika hatari kubwa ya kupata uvimbe wa ubongo. Usisitishaji wa uzazi wa mpango au kubadilisha dawa unapaswa kufanyika baada ya kupata ushauri wa mtaalamu wa afya.

References

1. Agence nationale de sécurité du médicament et des produits de santé. (2026). Contraceptifs à base de désogestrel : information sur le risque de méningiome. ANSM.
2. EPI-PHARE. (2024). Use of progestogens and risk of meningioma: A national case-control study. Groupement d’intérêt scientifique EPI-PHARE.
3. European Medicines Agency. (2026). Progestogen-containing medicines and risk of meningioma: Updated product information. European Medicines Agency.
4. Euronews. (2026, September 10). Desogestrel contraceptives: 1.6 million French women warned of tumour risk. Euronews.
5. National Cancer Institute. (n.d.). Meningioma. National Cancer Institute.