Maafisa wa Afya Watumia Data za Simu Kufuatilia Kusambaa kwa Ebola nchini DRC

Mlipuko wa Ebola unaoendelea mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) umeifanya Wizara ya Afya kwa kushirikiana na Shirika la Afya Duniani (WHO) kutumia teknolojia mpya ya kuchambua data za simu za mkononi ili kufuatilia mienendo ya watu na kutabiri maeneo yanayoweza kuathiriwa baadaye. Data hizo hutolewa zikiwa zimeondolewa utambulisho wa watu (anonymised data), hivyo kulinda faragha ya watumiaji.

Hali ya mlipuko

WHO imeeleza kuwa huu ndio mlipuko wa Ebola unaokua kwa kasi zaidi kuwahi kurekodiwa nchini DRC. Tangu ulipotangazwa tarehe 15 Mei 2026, zaidi ya watu 6,250 wameambukizwa na zaidi ya 3,039 wamefariki dunia. Maambukizi yameenea katika mikoa sita.

Mlipuko huu unasababishwa na aina ya Bundibugyo Ebola virus, ambayo kwa sasa haina chanjo wala tiba iliyoidhinishwa rasmi.

Matumizi ya Data za Simu

Badala ya kutegemea ramani za kawaida zinazozingatia umbali wa kijiografia pekee, wataalamu wanachambua taarifa za mawasiliano ya simu ili kubaini jinsi watu wanavyosafiri kutoka eneo moja kwenda jingine.

Flowminder, shirika lisilo la kiserikali kutoka Sweden, hutumia rekodi za mawasiliano ya simu zilizokusanywa na kampuni ya Vodacom Congo. Data hizo ni za pamoja (aggregated) na hazina taarifa zinazoweza kumtambua mtu binafsi.

Kwa kutumia taarifa hizi, wataalamu wanaweza:

• Kutabiri maeneo yenye hatari kubwa ya maambukizi.
• Kupeleka timu za ufuatiliaji mapema.
• Kuandaa vifaa tiba na wahudumu kabla ya maambukizi kufika.
• Kuboresha upangaji wa rasilimali ambazo ni chache.

Matokeo ya Uchambuzi

Uchambuzi wa kwanza ulionyesha kuwa watu waliokuwa katika maeneo ya Bunia, Mongbwalu na Rwampara walihamia maeneo mbalimbali ndani ya Ituri na North Kivu. Kufikia mwisho wa Juni 2026, maeneo yote kumi yaliyopokea wasafiri wengi kutoka maeneo hayo yalikuwa tayari yameripoti wagonjwa wa Ebola.

Baadaye uchambuzi ulionyesha hatari kubwa katika mji wa Kisangani, kitovu muhimu cha usafiri kinachounganisha mashariki na magharibi mwa DRC kupitia Mto Congo. Kutokana na taarifa hizo, WHO iliimarisha maandalizi ya afya huko Kisangani kabla hata ya visa vya kwanza kuthibitishwa.

Aidha, uchambuzi ulionyesha uhusiano mkubwa kati ya Kisangani na Kinshasa, jambo lililoongeza hofu ya maambukizi kufika katika mji mkuu wa nchi.

Changamoto

Pamoja na mafanikio hayo, mfumo huu una mapungufu:

• Unategemea taarifa kutoka kampuni moja tu ya simu (Vodacom).
• Hauwezi kufuatilia kikamilifu safari za kuvuka mipaka ya nchi.
• Watu wasiokuwa na simu za mkononi hawaingii kwenye uchambuzi.

WHO na Flowminder wanaendelea kufanya juhudi za kushirikisha kampuni nyingine za mawasiliano ili kuongeza usahihi wa taarifa.

Article Review:

Matumizi ya data za simu yanaonyesha jinsi teknolojia inaweza kusaidia kudhibiti milipuko ya magonjwa kwa kutabiri maeneo yenye hatari kabla maambukizi hayajafika. Hata hivyo, mafanikio ya mbinu hii yanategemea upatikanaji wa data kutoka kwa kampuni nyingi za simu pamoja na kuendelea kulinda faragha ya wananchi.

References

1. Bonnerot, C. (2026). Health officials turn to mobile-phone data to track Ebola spread in Congo. Reuters. 3 September 2026.
2. World Health Organization (WHO). Ebola Virus Disease. https://www.who.int
3. Flowminder Foundation. Population Mobility and Disease Surveillance. https://www.flowminder.org
4. Democratic Republic of Congo Ministry of Health. Ebola Situation Reports.