Madhara ya Baadhi Ya NJIA ZA UZAZI WA MPANGO

Njia Za Uzazi Wa Mpango na Madhara Ya Baadhi Ya Njia Za Uzazi Wa Mpango

Zipo njia Nyingi za Uzazi wa Mpango,na Njia hizo zimegawanyika katika makundi mbali mbali kama Ifuatavyo;

(A). KULINGANA NA ASILI

Kulingana na asili tuna njia za uzazi wa mpango katika makundi haya mawili;

1. NJIA ZA ASILI(TRADITIONAL METHODS)

– Hapa tunazungumzia matumizi ya njia kama KALENDA katika kupanga Uzazi, withdrawal method n.k

2. NJIA ZA KISASA(MODERN METHODS)

– Hapa tunazungumzia matumizi ya njia kama Njiti,Kitanzi au Vidonge katika kupanga uzazi

(B). KULINGANA NA MUDA

Kulingana na Muda tuna makundi matatu ya Njia za Uzazi wa Mpango kama ifuatavyo;

1. NJIA ZA MUDA MFUPI

Hapana tunazungumzia matumizi ya njia kama;

• KONDOM(kike&kiume),
• Pamoja na Na VIDONGE vya Majira katika kupanga uzazi

2. NJIA ZA MUDA MREFU

Hapana tunazungumzia matumizi ya njia kama;

• SINDANO,
• NJITI,
• AU KITANZI katika kupanga uzazi

3. NJIA ZA KUDUMU

Hapana tunazungumzia KUFUNGA UZAZI kabsa kwa MWANAUME NA MWANAMKE katika kupanga uzazi

MADHARA YA BAADHI YA NJIA ZA UZAZI WA MPANGO

1. MADHARA YA VIDONGE VYA MAJIRA

– Kuumwa na kichwa cha mara kwa mara

– Kubadilika kabsa kwa Mzunguko wa hedhi kutokana na vichocheo vilivyopo ndani ya vidonge hivi

– Kupata blid ambayo inatoka nyingi na kwa mda mrefu kidgo

– Kupatwa na hali ya kichefuchefu na kutapika mara kwa mara

– Wengine hupoteza hamu ya kula kabsa

– N.K

2. MADHARA YA SINDANO

– Mwanamke kukaa mda mrefu bila kushika mimba au Ujauzito pale atakapohitaji kubeba mimba

– Kuumwa na kichwa cha mara kwa mara,pamoja na kichefuchefu

– Mwanamke kublid damu nyingi na kwa Mda Mrefu Mfano; Zaidi ya wiki moja mfululizo

– Mwanamke kukosa period kwa Mda mrefu Mfano; zaidi ya miezi miwili na kuendelea

– Sindano hulainisha mifupa ya mwili,hivo kumuweka mwanamke katika hatari ya kuvunjika mifupa kwa urahisi zaidi

– kubadilika kabsa katika mzunguko wa hedhi,ikiwa ni pamoja na mzunguko kukosa tarehe maalum na damu kutoka vitone vitone.

3. MADHARA YA NJITI

– Kubadilika katika Mzunguko wa hedhi ikiwa ni pamoja na kukosa tarehe maalum za hedhi kutoka.

– Maumivu makali ya kichwa cha mara kwa mara

– Kupata blid ya vitone vitone pasipo mpangilio maalum

KUMBUKA; Matumizi ya Njia za uzazi wa mpango hutofautiana kati ya mtu na mtu kulingana na mwili wake pamoja na uzazi anaopanga, Hivo basi ni Vizuri kukutana na wataalam wa afya ili kukushauri Njia Salama kwako kulingana na mwili wako,Sio kwa sababu rafki yako anatumia aina hyo ya uzazi wa Mpango.

Madhara ya Njia za Uzazi wa Mpango: Unachopaswa Kujua Kabla ya Kuchagua Njia

Uzazi wa mpango ni njia muhimu ya kusaidia mtu au wanandoa kupanga idadi ya watoto na muda wa kupata ujauzito. Kuna njia mbalimbali kama vile vidonge, sindano, vipandikizi, kitanzi, kondomu n.k. Kwa ujumla, njia za kisasa za uzazi wa mpango huchukuliwa kuwa salama kwa watu wengi, lakini kila njia inaweza kuwa na madhara au changamoto zake.

Madhara ya vidonge vya uzazi wa mpango

Vidonge vinaweza kuwa na homoni mbili, estrogen na progestin, au homoni moja aina ya progestin. Baadhi ya wanawake wanaweza kupata kichefuchefu, maumivu ya kichwa, kizunguzungu, mabadiliko ya hisia, maumivu au kujaa kwa matiti na mabadiliko ya hedhi.

Kwa baadhi ya watumiaji, hedhi inaweza kuwa nyepesi, isiyo na mpangilio au kutokuwepo kabisa. Mara nyingi mabadiliko haya si hatari na yanaweza kupungua kadiri mwili unavyozoea dawa.

Kwa vidonge vyenye estrogen, kuna hatari ndogo sana ya kupata shida ya damu kuganda kwenye mishipa, kiharusi au mshtuko wa moyo. Ndiyo maana si kila mwanamke anafaa kutumia aina hii ya kidonge; historia ya afya inapaswa kuzingatiwa kabla ya kuanza.

Madhara ya sindano za uzazi wa mpango

Sindano za uzazi wa mpango hutumia homoni kuzuia mimba na kwa baadhi ya aina hutolewa kila baada ya miezi kadhaa. Baadhi ya watumiaji hupata mabadiliko ya hedhi, ikiwemo kutokwa damu bila mpangilio, hedhi kuwa nyingi au kutokuwepo.

Kwa njia za homoni kwa ujumla, madhara yanayoripotiwa yanaweza pia kujumuisha maumivu ya kichwa, kichefuchefu, mabadiliko ya hisia, kuongezeka uzito, maumivu ya matiti na chunusi. Si kila dalili inayotokea kwa mtumiaji imethibitishwa kusababishwa moja kwa moja na homoni.

Madhara ya kipandikizi cha uzazi wa mpango

Kipandikizi huwekwa chini ya ngozi ya sehemu ya juu ya mkono na hutoa homoni ya progestin. Changamoto inayowapata baadhi ya watumiaji ni mabadiliko ya mfumo wa hedhi, kama kutokwa damu kidogo kidogo, hedhi kutokuwa na mpangilio au kutokuwepo.

Baadhi ya watumiaji wanaweza pia kuripoti maumivu ya kichwa, chunusi, maumivu ya matiti au mabadiliko ya hisia. Madhara ya homoni yanaweza kupungua baada ya mwili kuzoea njia hiyo.

Madhara ya kitanzi chenye homoni

Kitanzi chenye vichocheo ndani yake au homoni huwekwa ndani ya kizazi na hutoa kiasi kidogo cha progestin. Baada ya kuwekewa, mwanamke anaweza kupata maumivu yanayofanana na ya hedhi na kutokwa damu kidogo.

Kwa baadhi ya wanawake, hedhi inaweza kubadilika. Wengine wanaweza kupata maumivu ya kichwa, chunusi, maumivu ya matiti au mabadiliko ya hisia, ingawa ushahidi hautoshi kuthibitisha kwamba dalili zote hizi husababishwa moja kwa moja na kitanzi.

Madhara ya kitanzi cha shaba

Kitanzi cha shaba hakina homoni. Baada ya kuwekwa, mwanamke anaweza kupata maumivu ya chini ya tumbo au mgongo kwa siku chache.

Changamoto kubwa inayoweza kutokea ni hedhi kuwa nyingi au yenye maumivu zaidi, hasa katika miezi ya mwanzo. Kwa kawaida hali hii inaweza kupungua baada ya muda. Kuna pia hatari ndogo ya kupata maambukizi baada ya kitanzi kuwekwa.

Madhara ya kondomu

Kondomu kwa ujumla haina madhara ya homoni kwa sababu haitumii homoni. Hata hivyo, baadhi ya watu wanaweza kupata muwasho au mzio kutokana na nyenzo inayotumika kutengeneza kondomu au vilainishi vinavyotumika pamoja nayo.

Faida kubwa ya kondomu ni kwamba, tofauti na njia nyingi nyingine za uzazi wa mpango, inaweza kusaidia kuzuia maambukizi ya magonjwa ya zinaa, ikiwemo HIV, inapokuwa inatumika kwa usahihi.

Je, uzazi wa mpango unasababisha ugumba?

Hili ni swali ambalo huulizwa na watu wengi. Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani (WHO), njia za kisasa za uzazi wa mpango hazisababishi ugumba. Baada ya kuacha baadhi ya njia, uwezo wa kupata ujauzito unaweza kurejea haraka. Kwa mfano, WHO inaeleza kwamba baada ya kuacha vidonge vya uzazi wa mpango, uwezo wa kushika mimba hurudi haraka bila kuchelewa kwa sababu ya matumizi ya vidonge.

Hata hivyo, muda ambao uwezo wa kupata ujauzito hurudi unaweza kutofautiana kulingana na njia iliyotumika na hali ya mtu. Kwa hiyo, kutopata ujauzito mara moja baada ya kuacha uzazi wa mpango hakumaanishi kwamba njia hiyo imesababisha ugumba.

Je, kila mwanamke anaweza kutumia njia yoyote?

Hapana. Njia inayofaa inategemea afya ya mtu, umri, historia ya magonjwa, dawa anazotumia, uwezekano wa kupata ujauzito na mambo mengine ya kiafya.

WHO ina mwongozo maalumu unaosaidia wataalamu kuamua kama njia fulani inafaa kwa mtu mwenye hali fulani ya kiafya. Baadhi ya njia zinaweza kuwa hazifai kwa mtu mwenye matatizo au mazingira fulani ya kiafya.

Kwa hiyo, ni vizuri kupata ushauri kutoka kwa mhudumu wa afya kabla ya kuanza au kubadilisha njia ya uzazi wa mpango.

Wakati gani unapaswa kumuona daktari?

Mtu anayetumia uzazi wa mpango anapaswa kutafuta huduma ya afya akipata dalili kali au zisizo za kawaida, hasa maumivu makali ya kifua, kupumua kwa shida, maumivu makali ya kichwa yasiyo ya kawaida, matatizo ya kuona, maumivu au uvimbe wa mguu, au kutokwa damu nyingi sana.

Dalili kama hizi zinaweza kuhitaji uchunguzi wa haraka, hasa kwa mtu anayetumia njia yenye estrogen kwa sababu kuna hatari ndogo ya matatizo kama damu kuganda.

Facts Check’

Hakuna njia moja ya uzazi wa mpango inayofaa kwa kila mtu. Baadhi ya madhara ni ya muda na hupungua baada ya mwili kuzoea njia hiyo, wakati mwingine njia inaweza kubadilishwa ikiwa madhara yanaendelea au hayakubaliki.

Jambo muhimu ni kuchagua njia kwa kuzingatia afya na mahitaji ya mtu, badala ya kuogopa uzazi wa mpango kwa ujumla. WHO inaeleza kuwa njia za kisasa za uzazi wa mpango zimefanyiwa tathmini ya usalama na zinaweza kuwa salama na zenye ufanisi kwa watu wengi zinapotumika kwa usahihi.

KWA USHAURI ZAIDI,ELIMU AU TIBA TUWASILIANE KWA NAMBA +255758286584.

References:

• WHO – Family planning/contraception methods
• WHO – Oral contraceptives
• WHO – Contraception
• CDC – Contraception and Birth Control Methods
• NHS – Side effects and risks of hormonal contraception
• WHO – Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 6th edition