Chanjo ya HPV,Ifahamu chanjo ya HPV kwa kina

Chanjo ya HPV,Ifahamu chanjo ya HPV kwa kina na Umuhimu Wake katika Kuzuia Saratani ya Mlango wa Kizazi

Human Papillomavirus (HPV) ni kundi la virusi vinavyoweza kuambukiza ngozi, sehemu za siri na maeneo ya koo. HPV Infection ni maambukizi ya HPV yanayotokea sana, na watu wengi wanaweza kuambukizwa bila kuwa na dalili. Aina fulani za HPV, hasa zile zenye hatari kubwa, zinaweza kusababisha mabadiliko ya seli ambayo baada ya miaka kadhaa yanaweza kuendelea na kuwa saratani.

Chanjo ya HPV ni mojawapo ya njia muhimu za kuzuia maambukizi ya HPV na kupunguza hatari ya saratani zinazohusishwa na virusi hivi, hasa saratani ya mlango wa kizazi (cervical cancer).

1. HPV ni nini?

HPV ni kifupi cha Human Papillomavirus. Kuna aina nyingi za HPV, na si zote husababisha saratani.

Baadhi ya aina za HPV zinaweza kusababisha vijipu/vipele vya sehemu za siri (genital warts) n.k, wakati aina nyingine zenye hatari kubwa zinaweza kusababisha saratani.

Maambukizi mengi ya HPV hudhibitiwa na mfumo wa kinga mwili na huondoka yenyewe bila kusababisha madhara makubwa. Hata hivyo, maambukizi yanayodumu kwa muda mrefu ya aina zenye hatari kubwa yanaweza kusababisha mabadiliko kwenye seli na hatimaye saratani.

2. Chanjo ya HPV ni nini?

Chanjo ya HPV ni chanjo inayosaidia mwili kutengeneza kinga dhidi ya aina za HPV zinazoweza kusababisha saratani na, kutegemea aina ya chanjo hata genital warts.

Chanjo mbalimbali za HPV zimeundwa dhidi ya aina tofauti za virusi. Kwa mfano, chanjo ya HPV yenye valensi tisa hulinda dhidi ya aina 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 na 58.

Aina za HPV 16 na 18 pekee zinahusishwa na sehemu kubwa ya visa vya saratani ya mlango wa kizazi duniani.

3. Chanjo ya HPV inazuia saratani gani?

Chanjo inalenga kuzuia maambukizi ya HPV ambayo yanaweza kusababisha aina mbalimbali za saratani, zikiwemo:

• Saratani ya mlango wa kizazi
• Saratani ya uke
• Saratani ya vulva
• Saratani ya uume
• Saratani ya njia ya haja kubwa
• Baadhi ya saratani za mdomo na koo.

WHO inaeleza kuwa maambukizi ya HPV yenye hatari kubwa ndiyo chanzo kikuu cha saratani ya mlango wa kizazi na yanahusishwa pia na saratani nyingine.

4. Kwa nini chanjo hutolewa katika umri mdogo?

Chanjo ya HPV hufanya kazi vizuri zaidi inapokuwa imetolewa kabla mtu hajakutana na virusi vya HPV.

Ndiyo maana WHO inaweka kipaumbele kwa chanjo ya wasichana wenye umri wa miaka 9–14, kabla ya kuanza kushiriki tendo la ndoa.

Hii haimaanishi kwamba chanjo inahusiana na kuanza kufanya ngono. Lengo ni kuhakikisha mtoto anapata kinga mapema kabla ya uwezekano wa kukutana na HPV.

5. Nani anapaswa kupata chanjo ya HPV?

Mapendekezo yanaweza kutofautiana kulingana na nchi na ratiba ya kitaifa ya chanjo.

Kwa mujibu wa WHO, kundi muhimu zaidi ni wasichana wenye miaka 9–14. WHO pia inaruhusu ratiba za dozi moja au mbili kulingana na umri na mazingira ya programu ya chanjo.

Tanzania

Tanzania ilibadilisha mpango wake wa chanjo ya HPV na kuanza kutoa dozi moja kwa wasichana wenye umri wa miaka 9–14 mwaka 2024, kwa kuzingatia ushahidi wa kisayansi na miongozo ya WHO.

Katika kampeni ya kitaifa ya mwaka 2024, zaidi ya wasichana milioni 5 wenye umri wa miaka 9–14 walilengwa kupata chanjo ya HPV.

Ripoti ya Tanzania ya mpango wa chanjo inaonyesha kuwa mwaka 2024, wasichana 5,478,165 walipatiwa chanjo ya HPV, sawa na 107% ya lengo lililowekwa la wasichana 5,138,338.

6. Je, chanjo ya HPV ni ya wasichana pekee?

WHO inaweka wasichana kama kundi la kipaumbele kwa sababu ya umuhimu mkubwa wa kuzuia saratani ya mlango wa kizazi.

Hata hivyo, HPV inaweza pia kusababisha magonjwa na saratani kwa wanaume. Kwa hiyo, baadhi ya nchi pia hutoa chanjo kwa wavulana, kulingana na sera na uwezo wa programu zao za chanjo.

7. Je, mtu ambaye tayari ameambukizwa HPV anaweza kupata chanjo?

Chanjo ya HPV ni ya kuzuia maambukizi mapya, si dawa ya kuondoa HPV ambayo tayari ipo mwilini.

Kwa hiyo, mtu aliye na HPV tayari anaweza kupata manufaa dhidi ya aina nyingine za HPV ambazo bado hajakutana nazo, lakini chanjo haitumiki kutibu maambukizi yaliyopo au kuondoa saratani iliyokwisha kutokea.

8. Je, chanjo ya HPV ni salama?

Ushahidi uliokusanywa kwa miaka mingi unaonyesha kuwa chanjo za HPV zina wasifu mzuri wa usalama na zina ufanisi mkubwa katika kuzuia maambukizi ya HPV yanayolengwa na magonjwa yanayohusiana nayo.

Baadhi ya madhara yanayoweza kutokea baada ya chanjo ni kama:

• Maumivu sehemu ilipodungwa sindano
• Uvimbe mdogo au wekundu sehemu ya sindano
• Homa
• Uchovu
• Maumivu ya kichwa
• Kizunguzungu kwa baadhi ya watu.

Madhara mengi huwa madogo na ya muda mfupi. Mtu mwenye historia ya mzio mkali wa kutishia maisha baada ya dozi ya awali au kiungo cha chanjo anapaswa kumweleza mtoa huduma wa afya kabla ya kuchanjwa.

9. Je, chanjo ya HPV inaweza kusababisha utasa?

Hakuna ushahidi wa kisayansi unaoonyesha kwamba chanjo ya HPV husababisha utasa. Chanjo imekuwa ikitumika kwa miaka mingi na imefanyiwa ufuatiliaji wa usalama katika idadi kubwa ya watu. WHO na CDC zinaendelea kuunga mkono matumizi yake kwa kuzingatia ushahidi uliopo.

10. Je, chanjo ya HPV inaondoa umuhimu wa uchunguzi wa saratani ya mlango wa kizazi?

Hapana.

Hata mwanamke aliyepata chanjo ya HPV anapaswa kufuata miongozo ya nchi yake kuhusu uchunguzi wa saratani ya mlango wa kizazi.

Sababu ni kwamba chanjo hailindi dhidi ya kila aina ya HPV inayoweza kusababisha saratani. Uchunguzi husaidia kugundua mabadiliko ya seli mapema kabla hayajawa saratani au kugundua saratani katika hatua za mwanzo. WHO inasisitiza kuwa chanjo pamoja na uchunguzi na matibabu ya mabadiliko ya awali ya seli ni sehemu muhimu za kuzuia saratani ya mlango wa kizazi.

11. Chanjo ya HPV inapaswa kutolewa lini?

Kwa Tanzania, taarifa za Wizara ya Afya zinaonyesha kuwa mpango wa kitaifa ulilenga wasichana wenye umri wa miaka 9–14, na tangu mwaka 2024 Tanzania ilipitisha utoaji wa dozi moja kwa kundi hili.

Kwa nchi nyingine, ratiba inaweza kuwa tofauti. Kwa mfano, CDC ya Marekani inapendekeza dozi mbili kwa wanaoanza chanjo wakiwa na miaka 9–14, huku wanaoanza wakiwa na miaka 15 au zaidi wakihitaji dozi tatu katika mazingira yaliyowekwa na mwongozo huo.

Hivyo, mtu anapaswa kufuata ratiba rasmi ya chanjo inayotumika katika nchi yake.

Article Review;

Chanjo ya HPV ni kinga muhimu dhidi ya maambukizi ya HPV yanayoweza kusababisha saratani ya mlango wa kizazi pamoja na saratani nyingine zinazohusishwa na HPV. Kinga huwa na manufaa makubwa inapopatikana kabla ya mtu kukutana na HPV, ndiyo maana wasichana wenye umri wa miaka 9–14 ni kundi la kipaumbele katika programu za chanjo.

Kwa Tanzania, Wizara ya Afya ilianza kutumia dozi moja ya chanjo ya HPV kwa wasichana wenye miaka 9–14 mwaka 2024, kulingana na mabadiliko ya mwongozo na ushahidi wa kisayansi.

References;

1. World Health Organization. (2022). Human papillomavirus vaccines: WHO position paper, December 2022. Weekly Epidemiological Record, 97(50), 645–672.
2. World Health Organization. (2024). Human papillomavirus and cancer.
3. World Health Organization. (2022). WHO updates recommendations on HPV vaccination schedule.
4. Centers for Disease Control and Prevention. (2024). HPV vaccination recommendations.
5. Centers for Disease Control and Prevention. HPV vaccination.
6. Ministry of Health, Tanzania. (2024). Dozi moja ya chanjo ya HPV inatosha kumkinga msichana kupata saratani ya mlango wa kizazi.
7. Ministry of Health, Tanzania. (2024). Chanjo ya HPV yafikia asilimia 95 ya walengwa nchini.
8. UNICEF Tanzania, Ministry of Health Tanzania, Gavi & WHO. (2024). Over five million girls in Tanzania to receive HPV vaccine to combat cervical cancer.