Connect with us

Utafiti

Asilimia 63 ya Wauzaji wa Matunda Wanatumia Kemikali Kuchelewesha au Kuharakisha Kuiva kwa Ndizi na Nyanya

Avatar

Published

on

A trader sells fresh tomatoes at Harambee Market in Kangemi on May 6, 2026 /Enos Teche

Wataalamu waonya kuhusu matumizi yasiyo sahihi ya kemikali katika kuiva kwa matunda, wakisema baadhi ya kemikali zinaweza kuwa na madhara kwa afya ya binadamu, ikiwemo kuathiri ini, mfumo wa fahamu na afya ya uzazi.

Matumizi ya kemikali katika kuharakisha au kuchelewesha kuiva kwa matunda yameendelea kuwa changamoto katika usalama wa chakula, baada ya utafiti uliofanyika nchini Kenya kubaini kuwa asilimia 63 ya wauzaji wa matunda wanatumia kemikali mbalimbali kudhibiti kasi ya kuiva kwa matunda.

Utafiti huo uliofanywa na watafiti kutoka Chuo Kikuu cha Kenya Methodist (Kenya Methodist University), umebaini kuwa wafanyabiashara wengi hutumia kemikali hizo ili kuongeza muda wa kuhifadhi matunda, kupunguza upotevu wa mazao wakati wa usafirishaji na kuhakikisha yanapatikana sokoni yakiwa katika hali inayokubalika na wanunuzi.

Utafiti huo ulioongozwa na Dkt. Nicholas Mwenda, akishirikiana na Dkt. Lily Masinde na Palmer Imbenzi, ulihusisha wakulima na wauzaji wa matunda katika kaunti za Nairobi, Murang’a, Kirinyaga na Meru nchini Kenya.

Watafiti walikusanya sampuli 392 za ndizi, nyanya na maembe kwa ajili ya uchunguzi wa maabara, pamoja na kufanya mahojiano na washiriki 180 kati ya Septemba 2024 na Aprili 2025.

Matokeo yalionyesha kuwa asilimia 63 ya washiriki walitumia kemikali kudhibiti uivaaji wa matunda. Miongoni mwa kemikali zilizotumika zaidi ni Calcium Carbide iliyotumiwa na asilimia 42 ya watumiaji wa kemikali hizo, ikifuatiwa na Ethephon iliyotumiwa na asilimia 27.

Kwa nini wafanyabiashara wanatumia kemikali hizi?

Kwa mujibu wa watafiti, mabadiliko ya tabianchi, ongezeko la joto, changamoto za usafirishaji na ukosefu wa miundombinu bora ya kuhifadhi mazao ni miongoni mwa sababu zinazochangia matumizi ya kemikali hizo.

Kwa kawaida, matunda huzalisha gesi asilia inayojulikana kama Ethylene, ambayo huchochea mchakato wa kuiva.

Hata hivyo, joto linapoongezeka, mchakato wa kuiva unaweza kuharakishwa, hali inayosababisha matunda kuharibika kabla ya kufika sokoni.

Kutokana na changamoto hiyo, baadhi ya wafanyabiashara hutumia kemikali kuchelewesha kuiva ili matunda yadumu kwa muda mrefu, huku wengine wakitumia kemikali kuyafanya yaive haraka ili yawe tayari kuuzwa.

Kemikali zinazotumika kuchelewesha kuiva kwa matunda

Miongoni mwa kemikali zilizobainishwa ni 1-Methylcyclopropene (1-MCP), ambayo hufanya kazi kwa kuzuia Ethylene kuungana na vipokezi vyake ndani ya seli za tunda.

Kwa kufanya hivyo, kemikali hii hupunguza kasi ya mabadiliko yanayohusiana na kuiva, hivyo kusaidia matunda kudumisha uimara na ubora wake kwa muda mrefu.

Teknolojia hii hutumika katika mifumo ya kisasa ya uhifadhi wa mazao baada ya kuvunwa.

Hata hivyo, matumizi yake yanahitaji kufuata maelekezo sahihi kuhusu kiwango cha kemikali, muda wa kuathiri matunda na aina ya zao linalotibiwa.

Shirika la Ulinzi wa Mazingira la Marekani (EPA) linaeleza matumizi ya 1-MCP katika kupunguza athari za Ethylene kwenye matunda na mboga wakati wa uhifadhi na usafirishaji.

Calcium Carbide: Kemikali inayozua wasiwasi kuhusu usalama wa chakula

Watafiti walibaini kuwa Calcium Carbide ilikuwa mojawapo ya kemikali zilizotumiwa zaidi na wafanyabiashara kuharakisha uivaaji wa matunda.

Kemikali hii inapokutana na unyevunyevu huzalisha gesi ya Acetylene, ambayo inaweza kusababisha matunda kuonyesha dalili za kuiva kwa haraka.

Hata hivyo, Calcium Carbide ya kiwango cha viwandani inaweza kuwa na uchafuzi wa kemikali hatari kama Arsenic na Phosphine.

Kwa mujibu wa Dkt. Thommas Musyoka, mhadhiri wa Bioinformatics na Biochemistry katika Chuo Kikuu cha Kenyatta, matumizi ya Calcium Carbide katika kuharakisha kuiva kwa matunda yanapaswa kusitishwa kutokana na hatari zake kiafya.

Alieleza kuwa uchafuzi unaoweza kupatikana katika kemikali hiyo unaweza kuleta madhara kwa ini, mfumo wa fahamu na afya ya uzazi.

Uchunguzi wa maabara wabaini uchafuzi katika matunda

Katika uchunguzi wa sampuli 392 za matunda, watafiti walibaini kuwa asilimia 26 zilikuwa na viwango vya uchafuzi vilivyozidi viwango vya marejeo vilivyotumika katika utafiti.

Aidha, wastani wa kiwango cha Acetylene katika matunda yaliyotibiwa kwa Calcium Carbide ulikuwa miligramu 1.38 kwa kila kilogramu, ikilinganishwa na kiwango cha marejeo cha miligramu 0.7 kwa kila kilogramu kilichotumika katika utafiti.

Ndizi zilikuwa na kiwango kikubwa zaidi cha sampuli zilizozidi viwango hivyo, zikiwa na takribani asilimia 40, zikifuatiwa na maembe kwa asilimia 20 na nyanya kwa asilimia 17.

Vilevile, Arsenic iligunduliwa katika asilimia 8 ya sampuli za maembe.

Arsenic ni metali nzito yenye sumu ambayo kuathiriwa nayo kwa muda mrefu kunaweza kuongeza hatari ya kupata baadhi ya saratani, ikiwemo saratani ya ngozi, mapafu, kibofu cha mkojo na figo.

Matokeo haya yanaibua wasiwasi kuhusu usalama wa matunda yanayouzwa katika masoko, hasa pale ambapo matumizi ya kemikali hayadhibitiwi ipasavyo.

Je, matunda yote yanayoiva kwa kemikali ni hatari?

Ni muhimu kuelewa kuwa si kila kemikali inayotumika kudhibiti uivaaji wa matunda ni hatari.

Kwa mfano, Ethylene ni gesi inayozalishwa kiasili na matunda na inaweza kutumika katika mifumo inayodhibitiwa kuharakisha uivaaji.

Vilevile, 1-MCP hutumika katika teknolojia ya kuhifadhi matunda kwa kuchelewesha athari za Ethylene.

Hata hivyo, usalama wa matumizi ya kemikali hutegemea aina ya kemikali, kiwango kinachotumika, namna ya matumizi na taratibu za udhibiti.

Shirika la Usalama wa Chakula la India (FSSAI) linaeleza kuwa Calcium Carbide haipaswi kutumika kuharakisha kuiva kwa matunda kutokana na uwezekano wa kuwa na uchafuzi wa Arsenic na Phosphorus.

Badala yake, matumizi ya Ethylene katika mazingira yaliyodhibitiwa yanatambuliwa kama njia inayoweza kutumika kuharakisha uivaaji wa matunda.

Nini kifanyike kulinda afya ya walaji?

Kutokana na matokeo hayo, watafiti wamependekeza hatua mbalimbali za kuboresha usalama wa matunda, zikiwemo:

  1. Kutoa elimu kwa wakulima na wafanyabiashara: Kuwafundisha matumizi sahihi ya teknolojia za kuhifadhi na kuharakisha uivaaji wa matunda.
  2. Kuimarisha ukaguzi wa masoko: Mamlaka husika zinapaswa kufanya ukaguzi wa mara kwa mara ili kubaini matumizi yasiyoruhusiwa ya kemikali.
  3. Kuwekeza katika mifumo ya kuhifadhi mazao: Ujenzi wa maghala yenye ubaridi (Cold Rooms) unaweza kupunguza uharibifu wa matunda na utegemezi wa kemikali.
  4. Kutumia teknolojia salama: Matumizi ya mifumo inayodhibiti gesi ya Ethylene yanaweza kusaidia kuharakisha uivaaji wa matunda kwa njia inayodhibitiwa.
  5. Kuimarisha usimamizi wa sheria: Serikali zinapaswa kuhakikisha kuwa kemikali zinazotumika katika mnyororo wa uzalishaji na usambazaji wa chakula zinakidhi viwango vya usalama.

Utafiti;

Utafiti huu unaonyesha kuwa matumizi ya kemikali katika kudhibiti uivaaji wa matunda ni changamoto inayohitaji kupewa kipaumbele katika usalama wa chakula na afya ya jamii.

Ingawa teknolojia hizi zinaweza kusaidia kupunguza upotevu wa mazao na kuongeza muda wa kuhifadhi matunda, matumizi yasiyodhibitiwa yanaweza kusababisha uchafuzi wa chakula na kuongeza hatari za kiafya.

Kwa hiyo, ni muhimu kwa wakulima, wafanyabiashara, mamlaka za usalama wa chakula na watumiaji kushirikiana kuhakikisha kuwa matunda yanayofika kwa walaji yanakidhi viwango vya usalama.


Marejeo (References)

  1. Mwenda, N., Masinde, L., & Imbenzi, P. (2026). Assessing the Impact of Climate Change and Ripening-Delaying Chemicals on Fruit Safety, Quality, and Human Health in Kenya. International Journal of Professional Practice, 14(8), 46–60.
    DOI: https://doi.org/10.71274/ijpp.v14i8.785
  2. United States Environmental Protection Agency (EPA). (2009). Biopesticides Fact Sheet for 1-Methylcyclopropene (MCP).
  3. Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI). (2020). Guidance Note on Artificial Ripening of Fruits Using Ethylene Gas.
  4. Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI). (2023). Ripening of Fruits: Prohibition of Calcium Carbide as a Ripening Agent.
  5. Muchangi, J. (2026, November 11). Research shows most fruit vendors using chemicals to delay, hasten ripening of bananas and tomatoes. The Star, Kenya.
  6. Calcium carbide (CaCâ‚‚) ripening in fruits: Health risks, non-destructive detection, quality control, and regulatory frameworks. (2025). Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety.
✚

Ushauri,Elimu,Tiba

Medical Consultation: Karibu afyaclass Kwa Ushauri na Tiba, Kama una Tatizo lolote la kiafya, tafadhali Wasiliana na Daktari moja kwa moja hapa || Call au Sms(+255758286584) au Whatsapp.

Je, unahitaji ushauri binafsi au matibabu ya tatizo lolote?

💬 Wasiliana na Daktari Hapa(Whatsapp)

Karibu Afyaclass Jukwaa linaloongoza kwa utoaji wa elimu sahihi ya Afya. Hapa utapata Elimu na Updates mbali mbali za Afya Duniani. Pia Pata dondoo za afya kila siku kwa kufuatilia kupitia Mitandao hii hapa: @Facebook | @Instagram | @YouTube.

LATEST POSTS

Utafiti8 hours ago

Wanaume Wahimizwa Kupima Saratani ya Tezi Dume Kuanzia Miaka 50

Wanaume Wahimizwa Kupima Saratani ya Tezi Dume Kuanzia Miaka 50 Chanzo: CNN Health Mwandishi: Jacqueline Howard Tarehe: Novemba 12, 2026...

magonjwa ya watoto11 hours ago

Changamoto ya Ngozi Kwa Watoto,fahamu hapa

Changamoto ya Ngozi Kwa Watoto: Sababu, Dalili, Magonjwa Yanayoonekana Mara kwa Mara na Njia za Kuzuia Ngozi ni kiungo kikubwa...

Utafiti15 hours ago

Asilimia 63 ya Wauzaji wa Matunda Wanatumia Kemikali Kuchelewesha au Kuharakisha Kuiva kwa Ndizi na Nyanya

Wataalamu waonya kuhusu matumizi yasiyo sahihi ya kemikali katika kuiva kwa matunda, wakisema baadhi ya kemikali zinaweza kuwa na madhara...

WHO1 day ago

WHO yatoa Miongozo ya Kwanza ya Utambuzi na Udhibiti wa Kisukari cha Aina ya Kwanza kwa Watu Wazima

Shirika la Afya Duniani (World Health Organization – WHO) limetoa kwa mara ya kwanza miongozo ya kimataifa kuhusu utambuzi na...

magonjwa ya wanaume2 years ago

Madhara ya punyeto,Soma Hapa Kufahamu ukweli wa Mambo

Madhara ya punyeto,Soma Hapa Kufahamu ukweli wa Mambo Tabia hii imekuwa ikiwaathiri Wanaume Wengi kwa hivi Sasa,Je unazifahamu athari au...

magonjwa1 day ago

HPV ni Ugonjwa gani?,Fahamu hapa

Human Papilloma Virus (HPV): Maana Yake, Magonjwa Inayosababisha Na Athari Zake Kwa Afya Human Papilloma Virus (HPV) ni nini? Human...

Hospital1 day ago

Waziri wa Afya,amewapongeza watumishi wanne kwa kuokoa maisha ya mama na mtoto

Waziri wa Afya,amewapongeza watumishi wanne kwa kuokoa maisha ya mama na mtoto Waziri wa Afya, Mohamed Omary Mchengerwa, amewapongeza watumishi...

Ebola2 days ago

Ugonjwa wa Ebola ulivyoleta Athari kwa watoto DRC

Ugonjwa wa Ebola ulivyoleta Athari kwa watoto DRC Kufikia tarehe 4 Novemba, watoto 2,959 wenye umri chini ya miaka 18...

magonjwa ya wanawake3 days ago

Madhara ya kuvurugika kwa homoni za kike (Hormonal Imbalance in women)

Kuvurugika kwa hormone au vichocheo ni nini? Kuvurugika kwa hormone au vichocheo hutokea pale mwili unapozalisha homoni kwa kiwango kikubwa...

Hospital4 days ago

Muhimbili kufanya upasuaji wa kurejesha nguvu za kiume (Penile Implant Surgery)

Muhimbili kufanya upasuaji wa kurejesha nguvu za kiume (Penile Implant Surgery) Hospitali ya Taifa Muhimbili-Mloganzila imeendelea kuboresha huduma za kibingwa...