Chumvi yenye Potasiamu Inaweza Kuzuia Vifo Karibu Milioni 3 Kila Mwaka

Chumvi yenye Potasiamu Inaweza Kuzuia Vifo Karibu Milioni 3 Kila Mwaka Vinavyosababishwa na Magonjwa ya Moyo na Kiharusi – Utafiti

Utafiti mpya wa kisayansi umebaini kuwa kubadilisha matumizi ya chumvi ya kawaida na kutumia chumvi iliyoongezwa madini ya potasiamu kunaweza kusaidia kuzuia takribani vifo milioni 2.96 kila mwaka duniani vinavyohusishwa na magonjwa ya moyo, kiharusi na magonjwa sugu ya figo.

Utafiti huo uliochapishwa tarehe 4 Novemba 2026 katika jarida la kisayansi la Nature Health, umeonyesha kuwa hatua hiyo inaweza kuwa mojawapo ya njia rahisi na zenye gharama nafuu za kupunguza shinikizo la damu na kupunguza mzigo wa magonjwa yasiyoambukiza duniani.

Utafiti huo uliongozwa na watafiti kutoka Taasisi ya George Institute for Global Health nchini Australia na kuchunguza uwezekano wa kutumia chumvi yenye potasiamu katika nchi 193 duniani.

Chumvi yenye potasiamu ni nini?

Chumvi yenye potasiamu (Potassium-enriched salt) ni aina ya chumvi inayotengenezwa kwa kupunguza kiasi cha sodium chloride (chumvi ya kawaida) na kuongeza potassium chloride (chumvi ya potasiamu).

Kwa mfano, baadhi ya aina za chumvi hizi huwa na mchanganyiko wa asilimia 75 ya sodium chloride na asilimia 25 ya potassium chloride.

Chumvi hii inaweza kufanana na chumvi ya kawaida kwa mwonekano, ladha na matumizi katika kupikia, lakini ina faida ya kupunguza kiwango cha sodiamu kinachoingia mwilini huku ikiongeza kiwango cha potasiamu.

Hii ni muhimu kwa sababu ulaji mkubwa wa sodiamu na ulaji mdogo wa potasiamu ni miongoni mwa sababu zinazochangia kuongezeka kwa shinikizo la damu.

Je, chumvi yenye potasiamu inaweza kuzuia vifo vingapi?

Kwa mujibu wa makadirio ya utafiti huo, iwapo chumvi ya kawaida duniani ingebadilishwa na chumvi yenye potasiamu, matokeo yafuatayo yangeweza kupatikana kila mwaka:

1. Kuzuia takribani vifo milioni 2.96 vinavyohusishwa na magonjwa ya moyo na mishipa ya damu pamoja na magonjwa sugu ya figo.
2. Kuzuia takribani visa vipya milioni 10.17 vya magonjwa ya moyo na mishipa ya damu pamoja na magonjwa sugu ya figo.
3. Kupunguza kwa kiwango kikubwa madhara ya kiafya yanayohusishwa na shinikizo la damu.

Ni muhimu kuelewa kuwa haya ni makadirio yaliyotokana na modeli ya kisayansi, si idadi ya vifo ambayo tayari imezuiwa katika matumizi halisi ya chumvi hiyo.

Kwa nini potasiamu ni muhimu katika kudhibiti shinikizo la damu?

Sodiamu na potasiamu ni madini muhimu katika utendaji wa mwili, lakini uwiano wake una mchango mkubwa katika udhibiti wa shinikizo la damu.

1. Sodiamu nyingi huongeza hatari ya shinikizo la damu

Ulaji wa sodiamu kwa wingi unaweza kusababisha mwili kuhifadhi maji mengi zaidi. Hali hii huongeza kiasi cha damu kinachozunguka kwenye mishipa na inaweza kuongeza shinikizo la damu.

2. Potasiamu husaidia kudhibiti shinikizo la damu

Potasiamu husaidia kupunguza athari za sodiamu katika mwili na kuchangia udhibiti wa shinikizo la damu.

Pia ina mchango katika utendaji wa misuli, mfumo wa fahamu na mapigo ya kawaida ya moyo.

Kwa hiyo, kupunguza sodiamu na kuongeza potasiamu kwa kiwango kinachofaa kunaweza kusaidia kuboresha afya ya moyo na mishipa ya damu.

Hata mabadiliko ya sehemu ya matumizi ya chumvi yanaweza kuleta matokeo makubwa

Watafiti walichunguza mazingira tofauti ya kubadilisha chumvi ya kawaida na kutumia chumvi yenye potasiamu.

Matokeo yalionyesha kuwa:

• Kubadilisha chumvi inayotumiwa majumbani katika kupikia pekee kunaweza kuzuia takribani vifo milioni 1.85 kila mwaka.
• Kubadilisha chumvi inayotumiwa katika vyakula vilivyosindikwa viwandani na migahawani kunaweza kuzuia takribani vifo milioni 1.56 kila mwaka.

Haya ni makadirio ya mikakati tofauti ya utekelezaji, hivyo idadi hizo hazipaswi kujumlishwa moja kwa moja.

Watafiti pia walibainisha kuwa katika maeneo ya Ulaya na Amerika Kaskazini, zaidi ya asilimia 70 ya sodiamu inayotumiwa na watu hutokana na vyakula vilivyosindikwa na vyakula vinavyoliwa kwenye migahawa.

Hivyo, ushiriki wa viwanda vya chakula katika kubadilisha aina ya chumvi inayotumika unaweza kuwa na mchango mkubwa katika kupunguza magonjwa yanayohusishwa na ulaji wa sodiamu nyingi.

Ni nchi zipi zinaweza kunufaika zaidi?

Utafiti ulionyesha kuwa nchi zenye idadi kubwa ya watu na mzigo mkubwa wa magonjwa ya moyo zinaweza kupata manufaa makubwa zaidi.

Kwa mfano:

• China: Inakadiriwa kuzuia takribani vifo milioni 1.08 kila mwaka.
• India: Inakadiriwa kuzuia karibu vifo 400,000 kila mwaka.
• Uingereza: Inakadiriwa kuzuia karibu vifo 13,000 na visa 60,000 vya magonjwa ya moyo na figo kila mwaka.

Makadirio haya yanategemea uwezekano wa kubadilisha matumizi ya chumvi ya kawaida kwa kiwango kikubwa katika nchi hizo.

Tahadhari: Je, kila mtu anaruhusiwa kutumia chumvi yenye potasiamu?

Pamoja na faida zake, chumvi yenye potasiamu haifai kwa kila mtu.

Watu wenye magonjwa sugu ya figo, hasa wale ambao figo zao zimepoteza uwezo mkubwa wa kuchuja damu, wanapaswa kuwa waangalifu.

Hii ni kwa sababu figo zinaposhindwa kufanya kazi vizuri, mwili unaweza kushindwa kuondoa potasiamu ya ziada kupitia mkojo.

Hali hiyo inaweza kusababisha tatizo linalojulikana kama Hyperkalaemia, yaani kiwango kikubwa kupita kiasi cha potasiamu kwenye damu.

Potasiamu nyingi kwenye damu inaweza kuvuruga mfumo wa umeme wa moyo na kusababisha mapigo yasiyo ya kawaida ya moyo, ambayo katika hali kali yanaweza kuhatarisha maisha.

Pia, watu wanaotumia baadhi ya dawa zinazoongeza kiwango cha potasiamu mwilini wanapaswa kupata ushauri wa mtaalamu wa afya kabla ya kutumia chumvi hiyo.

Kwa hiyo, watu wenye matatizo ya figo au walio katika hatari ya kupata kiwango kikubwa cha potasiamu hawapaswi kubadilisha chumvi zao bila ushauri wa kitaalamu.

WHO inasemaje kuhusu matumizi ya chumvi yenye potasiamu?

Shirika la Afya Duniani (WHO) lilichapisha mwongozo mwaka 2025 kuhusu matumizi ya chumvi yenye kiwango kidogo cha sodiamu na kuongezwa potasiamu (Lower-Sodium Salt Substitutes).

Mwongozo huo unalenga kusaidia kupunguza ulaji wa sodiamu na kupunguza hatari ya shinikizo la damu pamoja na magonjwa mengine yasiyoambukiza.

Hatua hii inaonyesha umuhimu wa kutafuta mbinu za kuboresha lishe na kupunguza madhara yanayotokana na matumizi ya chumvi nyingi.

References (Marejeo ya kisayansi);

Marejeo yafuatayo ndiyo vyanzo vikuu vilivyotumika kuandaa makala hii:

1. Huang, L., Xu, X., Matsushita, K., et al. (2026). Global health outcomes from replacing dietary sodium chloride with potassium-enriched salt. Nature Health. Published November 4, 2026.
   DOI: https://doi.org/10.1038/s44360-026-00216-9
2. World Health Organization (WHO). (2025). Use of lower-sodium salt substitutes: WHO guideline. Geneva: World Health Organization.
3. Peseckyte, G. (2026). Healthier salt could prevent millions of deaths from heart disease and stroke, study finds. Euronews, November 4, 2026.