Maambukizi Yanayozuilika Yasababisha Moja Kati ya Kesi Nane za Saratani Duniani

Utafiti mpya wa Shirika la Kimataifa la Utafiti wa Saratani (IARC), ambalo ni sehemu ya Shirika la Afya Duniani (WHO), umeonyesha kuwa maambukizi yanayosababishwa na virusi, bakteria na vimelea yanaweza kuchangia sehemu kubwa ya mzigo wa saratani duniani.

Kwa mujibu wa utafiti huo, takribani kesi mpya milioni 2.3 za saratani mwaka 2024 zilitokana na maambukizi. Hii ni sawa na karibu asilimia 12 ya kesi zote mpya za saratani duniani, au takribani kesi moja kati ya kila kesi nane.

Maambukizi yanawezaje kusababisha saratani?

Baadhi ya maambukizi yanaweza kusababisha mabadiliko katika seli za mwili kwa muda mrefu. Maambukizi yanapodumu au kusababisha uharibifu wa seli na tishu, yanaweza kuongeza uwezekano wa kutokea kwa saratani.

Hata hivyo, kuwa na maambukizi yanayohusishwa na saratani hakumaanishi kwamba mtu huyo lazima atapata saratani. Hatari hutegemea aina ya maambukizi, muda wa maambukizi, kinga ya mwili na mambo mengine.

Bakteria aliyehusishwa na kesi nyingi zaidi

Utafiti ulionyesha kuwa Helicobacter pylori (H. pylori) ndiyo ilikuwa sababu ya kuambukiza iliyohusishwa na idadi kubwa zaidi ya kesi za saratani.

H. pylori ni bakteria anayeweza kuishi tumboni na kuhusishwa na vidonda vya tumbo pamoja na kuvimba kwa muda mrefu kwa ukuta wa tumbo.

Mwaka 2024, H. pylori ilihusishwa na takribani kesi mpya 760,000 za saratani, sawa na karibu asilimia 4 ya kesi zote mpya za saratani duniani.

Bakteria huyu anahusishwa hasa na baadhi ya saratani za tumbo na aina fulani ya non-Hodgkin lymphoma inayotokea tumboni.

HPV ni sababu nyingine muhimu

Human papillomavirus (HPV) ilikuwa miongoni mwa maambukizi yaliyochangia kwa kiasi kikubwa saratani duniani.

Utafiti ulikadiria kuwa HPV ilihusishwa na takribani kesi mpya 750,000 za saratani mwaka 2024.

HPV inaweza kusababisha aina mbalimbali za saratani, ikiwemo:

• Saratani ya mlango wa kizazi
• Saratani ya uume
• Saratani ya koo
• Saratani katika maeneo mengine ya mwili yanayohusishwa na maambukizi ya HPV

Muhimu zaidi, karibu saratani zote za mlango wa kizazi zinahusishwa na maambukizi ya HPV, ndiyo maana chanjo dhidi ya HPV pamoja na uchunguzi wa saratani ya mlango wa kizazi ni sehemu muhimu ya kinga.

Hepatitis B pia inahusishwa na saratani

Hepatitis B virus (HBV) ni miongoni mwa maambukizi yanayoweza kuongeza hatari ya saratani, hasa saratani ya ini.

Maambukizi ya hepatitis B ya muda mrefu yanaweza kusababisha uharibifu wa ini, ambao kwa baadhi ya watu unaweza kuendelea hadi kwenye saratani ya ini.

Chanjo dhidi ya hepatitis B ni mojawapo ya njia muhimu za kuzuia maambukizi na kupunguza hatari ya saratani inayohusishwa na virusi hivyo.

Maambukizi mengine yanayohusishwa na saratani

Utafiti ulieleza kuwa kuna mawakala 12 wa maambukizi wanaotambuliwa kuwa wanaweza kusababisha saratani kwa binadamu. Hawa wanajumuisha virusi, bakteria na vimelea.

Miongoni mwao ni:

• Human papillomavirus (HPV)
• Hepatitis B virus (HBV)
• Hepatitis C virus (HCV)
• Epstein-Barr virus (EBV)
• Helicobacter pylori
• Baadhi ya vimelea vinavyoweza kuhusishwa na saratani

Epstein-Barr virus (EBV)

EBV ni mojawapo ya virusi vinavyopatikana kwa watu wengi duniani. Kwa mujibu wa wataalamu walionukuliwa katika ripoti hiyo, EBV inaweza kuhusishwa na aina kadhaa za saratani, lakini hakuna chanjo iliyoidhinishwa dhidi ya EBV kwa sasa.

Hali hii inaonyesha umuhimu wa utafiti wa kutafuta njia mpya za kuzuia maambukizi yanayoweza kuchangia saratani.

Nchi zenye kipato cha chini na cha kati zina mzigo mkubwa

Utafiti ulionyesha kuwepo kwa tofauti kubwa kati ya maeneo mbalimbali duniani.

Takribani robo tatu ya saratani zinazohusishwa na maambukizi zilitokea katika nchi zenye kipato cha chini na cha kati.

Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara ilikuwa miongoni mwa maeneo yaliyoathirika zaidi kwa uwiano. Takribani robo ya saratani zote katika eneo hilo ilihusishwa na maambukizi, huku saratani zinazohusishwa na HPV zikichangia sehemu muhimu ya mzigo huo.

Hali hii inaonyesha umuhimu wa kuongeza upatikanaji wa chanjo, uchunguzi wa saratani, vipimo na matibabu ya maambukizi katika maeneo yenye rasilimali chache.

Saratani nyingi zinazohusishwa na maambukizi zinaweza kuzuiwa

Jambo muhimu linaloibuliwa na utafiti huu ni kwamba sehemu ya saratani zinazohusishwa na maambukizi inaweza kupunguzwa kupitia kinga na udhibiti wa maambukizi.

Hatua zinazoweza kusaidia ni pamoja na:

1. Chanjo

Chanjo dhidi ya HPV na hepatitis B ni miongoni mwa hatua muhimu za kuzuia maambukizi yanayoweza kusababisha saratani.

2. Uchunguzi wa mapema

Uchunguzi wa HPV na uchunguzi wa saratani ya mlango wa kizazi unaweza kusaidia kugundua mabadiliko hatarishi mapema na kuwezesha matibabu kabla saratani haijawa kubwa.

3. Kutambua na kutibu maambukizi

Kwa maambukizi fulani kama H. pylori, kutambua maambukizi na kutoa matibabu yanayofaa kunaweza kusaidia kupunguza hatari zinazohusiana na maambukizi hayo.

4. Kuimarisha utafiti

Wataalamu wanasisitiza pia umuhimu wa kuendelea kutengeneza zana mpya za kinga, ikiwa ni pamoja na chanjo dhidi ya maambukizi ambayo kwa sasa hayana chanjo.

Kumbuka;

Saratani si ugonjwa unaosababishwa na sababu moja pekee. Kuna sababu nyingi zinazoweza kuongeza hatari yake, lakini utafiti huu unaonyesha kuwa maambukizi ni sehemu muhimu na inayoweza kudhibitiwa ya mzigo wa saratani duniani.

Chanjo, uchunguzi wa mapema, utambuzi na matibabu sahihi ya maambukizi, pamoja na kuimarisha huduma za afya, vinaweza kusaidia kupunguza baadhi ya saratani zinazohusishwa na maambukizi.

Kwa hiyo, kuzuia maambukizi si jambo la kupunguza magonjwa ya kuambukiza pekee; kunaweza pia kuwa sehemu muhimu ya kuzuia baadhi ya saratani.

Marejeo;

1. International Agency for Research on Cancer (IARC). (2026). Global burden of cancer attributable to infections, 2024. International Agency for Research on Cancer, World Health Organization.
2. World Health Organization (WHO). (2024). Cervical cancer. World Health Organization.
3. World Health Organization (WHO). (2024). Hepatitis B. World Health Organization.
4. World Health Organization (WHO). (2024). Human papillomavirus (HPV) and cervical cancer. World Health Organization.
5. Euronews. (2026, September 29). One in eight cancer cases worldwide is linked to preventable infections, study finds.