WHO yatoa Taarifa Mpya kuhusu Kipindupindu, Homa ya Uti wa Mgongo na Tauni Duniani

Shirika la Afya Duniani (WHO) limeripoti mwenendo mpya wa magonjwa matatu ya bakteria yanayoweza kusababisha milipuko na vifo—kipindupindu (cholera), homa ya uti wa mgongo (meningitis) na tauni (plague).

Kwa mujibu wa taarifa iliyotolewa tarehe 29 Septemba 2026, mwaka 2025 ulirekodi ongezeko kubwa la vifo vinavyoripotiwa kutokana na kipindupindu, huku juhudi za chanjo zikionyesha maendeleo katika kupambana na meningitis.

1. Vifo vya kipindupindu vimeongezeka

WHO imesema kuwa mwaka 2025, jumla ya nchi 47 ziliripoti visa 451,499 vya kipindupindu na vifo 7,870 kwa WHO.

Idadi hii ya vifo ndiyo kubwa zaidi ya vifo vya kipindupindu vilivyoripotiwa na WHO kwa mwaka mmoja tangu mwaka 1999.

Vifo viliongezeka kwa takribani 30% mwaka 2025, licha ya idadi ya visa vilivyoripotiwa kupungua.

Hata hivyo, WHO inaonya kwamba takwimu hizi si lazima zionyeshe mzigo halisi wa ugonjwa duniani, kwa sababu visa vingi vinaweza kutotambuliwa au kutoripotiwa.

Nchi zilizobeba mzigo mkubwa

Nchi saba ziliripoti takribani 90% ya visa na vifo vyote vya kipindupindu vilivyoripotiwa duniani. Nchi hizo ni:

• Angola
• Bangladesh
• Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC)
• Nigeria
• Sudan Kusini
• Sudan
• Yemen

WHO African Region ndiyo iliyokuwa na mzigo mkubwa zaidi, ambapo mwaka 2025 kulikuwa na ongezeko la 34% la visa na 58% la vifo ikilinganishwa na mwaka 2024.

2. Kipindupindu ni nini?

Kipindupindu ni ugonjwa wa kuharisha unaosababishwa na bakteria aitwaye Vibrio cholerae.

Mara nyingi huenea kwa mtu kutumia:

• Maji yaliyochafuliwa na kinyesi
• Chakula kilichochafuliwa
• Mazingira yenye usafi duni
• Maji yasiyo salama kwa matumizi ya binadamu

Mgonjwa anaweza kupata dalili ya kuharisha sana na kupoteza maji na chumvi mwilini kwa haraka.

Hali hii inaweza kusababisha upungufu mkubwa wa maji mwilini (severe dehydration) na kifo ikiwa matibabu hayataanza mapema.

WHO imesema zaidi ya kifo kimoja kati ya vifo vitano vilivyoripotiwa kutokana na kipindupindu vilitokea nje ya vituo vya afya, jambo linaloonyesha umuhimu wa kuwafikisha wagonjwa kwenye huduma za afya mapema.

Kwa wagonjwa waliotibiwa katika vituo vya afya, kiwango cha vifo duniani kilikuwa chini ya 1%, kiwango kinachoonekana kuwa kinaendana na huduma za kutosha. Hata hivyo, nchi 12 zilikuwa na kiwango cha vifo kinachozidi 1% mwaka 2025.

3. Chanjo ya kipindupindu inaongezeka

Kuna maendeleo katika upatikanaji wa chanjo ya kipindupindu.

WHO imesema uzalishaji wa chanjo ya kunywa dhidi ya kipindupindu uliongezeka kutoka takribani dozi milioni 30 mwaka 2022 hadi karibu dozi milioni 80 kwa mwaka 2025.

Mwaka 2025, International Coordinating Group (ICG) iliidhinisha dozi milioni 71 kwa matumizi katika nchi zilizoathiriwa, zikiwemo dozi milioni 20 kwa ajili ya chanjo ya kuzuia ugonjwa.

4. Meningitis bado ni changamoto Afrika

Meningitis ni kuvimba kwa tishu zinazozunguka ubongo na uti wa mgongo.

Miongoni mwa aina zake, bacterial meningitis ni mojawapo ya aina hatari zaidi.

WHO iliripoti kuwa eneo la Afrika linalojulikana kama “meningitis belt”, linaloanzia Senegal hadi Ethiopia, linaendelea kukumbwa na milipuko ya ugonjwa huu.

Mwaka 2025, nchi 24 kati ya 26 za eneo hilo ziliripoti:

• Visa 21,526 vinavyoshukiwa kuwa meningitis
• Vifo 971
• Kiwango cha vifo cha takribani 4.5%

Kwa nchi zilizokuwa na takwimu za kulinganisha miaka yote miwili, visa vilipungua kwa 5.9% ikilinganishwa na mwaka uliotangulia.

5. Chanjo imepunguza meningitis ya meningococcal A

Chanjo imekuwa na mchango mkubwa katika kupunguza meningitis inayosababishwa na bakteria aina ya meningococcus.

WHO inasema tangu kuanzishwa kwa meningococcal A conjugate vaccine mwaka 2010, visa vya ugonjwa unaosababishwa na serogroup A vimepungua kwa zaidi ya 99% miongoni mwa watu waliopatiwa chanjo.

Katika nchi zilizoanzisha chanjo hiyo, hakuna kisa kilichothibitishwa tangu mwaka 2017.

Pia kuna chanjo mpya yenye ulinzi mpana zaidi dhidi ya makundi matano ya meningococcus, inayojulikana kama Men5CV/MMCV.

Mwaka 2025, Niger ilikuwa nchi ya kwanza katika eneo hilo kufanya kampeni ya chanjo ya nchi nzima kwa kutumia chanjo hiyo.

6. Tauni bado inahitaji ufuatiliaji

Tauni (plague) ni ugonjwa wa bakteria ambao kwa kawaida husambaa miongoni mwa wanyama kupitia viroboto (fleas), lakini unaweza pia kuwaambukiza binadamu.

Kati ya mwaka 2019 na 2025, nchi 10 ziliripoti visa vya tauni vinavyoshukiwa kwa WHO. Kati ya hizo, nchi sita ziliripoti visa vilivyothibitishwa.

Kwa kipindi hicho kuliripotiwa:

• Visa 3,847 vilivyoshukiwa
• Vifo 423
• Kiwango cha vifo cha takribani 11%

Visa vingi viliripotiwa kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Madagascar, ambako tauni bado ipo katika baadhi ya maeneo.

WHO inasisitiza umuhimu wa kuendelea kufuatilia wanyama, hasa panya na wanyama wengine wanaoweza kushiriki katika mzunguko wa maambukizi, ili kugundua milipuko mapema.

7. Usafi na huduma za afya ni muhimu

Taarifa ya WHO inaonyesha umuhimu wa kuwekeza katika:

• Maji salama ya kunywa
• Vyoo na usafi wa mazingira
• Usafi wa mikono
• Ufuatiliaji wa magonjwa
• Chanjo
• Elimu ya afya kwa jamii
• Huduma bora na za haraka za matibabu
• Utambuzi wa mapema wa milipuko

Kwa kipindupindu, meningitis na tauni, kugundua wagonjwa mapema na kuchukua hatua za kudhibiti maambukizi kunaweza kusaidia kupunguza madhara na vifo.

Takwimu mpya za WHO zinaonyesha kuwa kipindupindu bado ni changamoto kubwa duniani, hasa katika maeneo yenye changamoto za upatikanaji wa maji salama na usafi wa mazingira.

Wakati huo huo, maendeleo katika chanjo yanaonyesha umuhimu wa kinga dhidi ya meningitis, huku ufuatiliaji wa karibu wa wanyama na mazingira ukiendelea kuwa muhimu katika kudhibiti tauni.

Kwa jamii, hatua muhimu ni kuhakikisha maji na chakula vinakuwa salama, kuzingatia usafi wa mazingira, kupata chanjo zinazopendekezwa na kutafuta huduma za afya mapema mtu anapokuwa na dalili zinazoweza kuashiria ugonjwa hatari.

Marejeo;

1. World Health Organization (WHO). (2026, September 29). WHO reports latest global trends in cholera, meningitis and plague.
2. World Health Organization. (2026, September 29). Cholera: Fact sheet.
3. World Health Organization. (2026, September 29). Meningitis: Fact sheet.
4. World Health Organization. (2026, September 29). Plague: Fact sheet.
5. World Health Organization. Weekly Epidemiological Record (WER), Volume 101, No. 38.
6. World Health Organization. Defeating Meningitis by 2030.
7. Global Task Force on Cholera Control (GTFCC). Cholera Roadmap 2030.